Thứ ba, ngày 27 tháng 1 , 2009

Chuyện tình của Bộ trưởng, nhạc sĩ Trần Hoà n

NHNVà o một ngà y mùa đông năm 1995, có người thiếu phụ Huế xinh đẹp bỡ ngỡ bước xuống sân bay Nội Bà i. Chị vừa từ Mử¹ trở vử sau bao nhiêu năm xa cách quê hương. Аã bước sang tuổi lục tuần, chị vẫn giữ nguyên vẻ đẹp quý phái, thông minh, nhanh nhẹn của cô học sinh Quốc học Huế ngà y nà o.

Sơn nữ ca

Cô bạn học cùng trường Quốc học Huế ngà y xưa của nhạc sĩ Trần Hoà n đã trở thà nh giáo sư dạy piano ở Mử¹. Chị trở vử nước với ước mơ mở lớp dạy nhạc cho thanh thiếu niên Việt Nam theo lời mời của Bộ trưởng Văn hóa Trần Hoà n. Rất ít người biết được tình cảm thơ mộng học trò của chị ngà y nà o với nhạc sĩ đã tạo niửm cảm hứng để anh học sinh Trần Hoà n 17 tuổi sáng tác bà i hát đầu tiên Học sinh vui tươi năm 1945. Chị chơi đà n piano theo bà i hát anh sáng tác. Bà i hát nà y đã được nhà  trường trao giải. Có lẽ chính bà i hát nà y cùng với giải thưởng đã quyết định sự dấn thân của Trần Hoà n trên con đường âm nhạc. Cách mạng Tháng Tám, rồi chiến tranh, họ xa nhau từ thuở ấy. Cuộc gặp gỡ tình cử của nhạc sĩ Trần Hoà n với những cô nữ sinh trường Phan Bội Châu ở chiến khu Quảng Bình đã gợi nhớ những kỷ niệm của một thời học sinh. Và  bản nhạc Sơn nữ ca với giai điệu tănggô tha thiết đã ra đời.

Nhạc sĩ Trần Hoà n được là ng nhạc biết đến với bà i Sơn nữ ca nổi tiếng khi anh mới tròn 20 tuổi. Rất ít nhạc sĩ nà o gắn chặt với cuộc đời sáng tác âm nhạc với cuộc đời hoạt động chính trị như nhạc sĩ Trần Hoà n. Anh đến với cách mạng, với âm nhạc bằng cả niửm đam mê hăng hái của người học sinh Quốc học Huế.

Sơn nữ ơi!

Аời ta như cánh chim chiửu

Phiêu bạt thời gian, vun vút trời mây...

Nhạc sĩ Trần Hoà n gặp người vợ tương lai của mình ở một là ng quê trung du Nghệ An. Chị là  cô huyện ủy viên 19 tuổi. Anh phụ trách thông tin tuyên truyửn của tỉnh. Tình cử, trong một lần đi công tác, anh gặp chị. Аang mải vui cử tướng reo hò ầm ĩ thì bà  Thiệng (mẹ chị Hồng - TG) đã từ ngoà i đi và o. Theo sau là  một cô gái, quang gánh trên vai đi thẳng và o phía nhà  ngang.

Cô gái khá sắc sảo trong chiếc áo sơ mi mà u nâu, tóc buông xõa ngang vai, đôi mắt bạo dạn miệng cười duyên dáng. Ba và  các chú ngừng chơi cử... Và  các con biết không, từ đấy người con gái ấy đã từ từ đi và o đời ba, và  đọng lại trong tim ba lúc nà o không biết  (Nhạc sĩ Trần Hoà n “ Những kỷ niệm khó quên).

Anh Trần Hoà n đánh liửu viết những hà ng chữ nắn nót đằng sau mảnh giấy thông cáo của Sở Thông tin:

Hồng, em có nhận lời là m vợ anh không?

Chị Hồng lúng túng đử mặt. Trong lần gặp đầu tiên, chị đã để ý người con trai thà nh phố đẹp trai, vui tính. Nhưng với chị, anh là  cả một thế giới xa vời, khó hiểu. Chị ngập ngừng:

Không, anh ạ.

Vì sao?

Vì anh là  nghệ sĩ.

Mình là  nghệ sĩ ư? “ Anh Trần Hoà n phân vân tự nghĩ “ phải nói mình là  cán bộ chính trị có nhiửu tính nghệ sĩ thì đúng hơn.

Anh quê Quảng Trị, con trai một công chức nhử thời Pháp thuộc, có năng khiếu âm nhạc, biết hát tuồng, ca Huế. Mẹ anh hát dân ca miửn Trung, hát ví dặm rất hay. Thời gian học trường Quốc học Huế, anh hoạt động trong các phong trà o yêu nước của học sinh. Người giác ngộ cách mạng cho anh là  các đồng chí Nguyễn Chí Thanh, Tố Hữu.

Không khí đấu tranh sôi nổi của những ngà y đầu cách mạng Tháng Tám in đậm dấu ấn trong các tác phẩm của anh. Những bà i hát như Học sinh vui tươi, Trên đường vử, Hồn nước ra đời và o những năm tháng ấy. Trong một cuộc thi âm nhạc, anh được giải với bà i Hồn nước. Và  cái tên Trần Hoà n đã xuất hiện (tên thật của anh là  Nguyễn Tăng Hích). Mê bà i hát Thiên Thai của nhạc sĩ Văn Cao, anh đã lấy từ trần hoà n trong câu Аà o nguyên xưa Lưu Nguyễn quên trần hoà n của ca khúc ấy là m bút danh.

Lời Người ra đi

Sau Cách mạng, anh Trần Hoà n tham gia Аoà n tuyên truyửn văn nghệ Trung bộ và  Liên khu IV. Anh được kết nạp Аảng và  công tác ở vùng địch hậu Bình Trị Thiên.

Chị Hồng, cô huyện ủy viên xứ Nghệ ngà y nà o anh tử tình đã đồng ý cưới. Sau lễ cưới một tuần, anh phải ra Bắc nhận công tác ở Hội Văn nghệ Liên khu III và  Hà  Nội. Anh phụ trách hoạt động văn nghệ trong lòng địch vùng tả ngạn sông Hồng.

Chia tay nhau sau một tuần trăng mật ngắn ngủi, nỗi nhớ vợ thật da diết. Bà i hát Lời Người ra đi anh tặng chị thà nh lời chia tay của người yêu với người yêu cho cả một thế hệ thanh niên thời kử³ kháng chiến chống Pháp. Sau nà y, bà i ca ấy vẫn được các thế hệ thanh niên yêu thích.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương trêu Trần Hoà n:

- Hôn tạm biệt đi chớ.

Chị Hồng e thẹn, đử mặt. Anh Thương cười:

- Thôi hôn trán cũng được!

Từ ngà y cưới đến hết chiến tranh, anh chị ít được ở gần nhau. Anh thường phải đi công tác xa: chiến khu III, chiến trường Bình Trị Thiên- Huế... Nỗi nhớ vợ chuyển thà nh lời bà i hát Tình ca mùa xuân:

Ngà y anh đi, cách xa khuây sao được nỗi nhớ

Thương nhau dù cách trở vẫn trọn đời tin nhau

Và :

Mùi hương nà o rất quen nghe như là n môi ấm

Năm năm sau ngà y cưới, vợ chồng mới được gặp lại. Sau khi tốt nghiệp Trung cấp Sư phạm, chị Hồng vử công tác ở Hải Phòng. Anh Trần Hoà n cũng vử Hải Phòng để chuẩn bị giải phóng thà nh phố. Mười năm ở Hải Phòng thật êm đửm, hạnh phúc. Bốn đứa con lần lượt ra đời. Anh Trần Hoà n là m Giám đốc Sở Văn hóa thà nh phố Hải Phòng nhưng vẫn không quên cây đà n ghi ta của mình.

Người ta còn nói, anh Trần Hoà n là  một nghệ sĩ “ chiến sĩ... Anh và o chiến trường, chị Hồng ở lại miửn Bắc. Chị và  các con biết tin tức anh theo các bà i hát của anh được phát đửu đặn trên đà i phát thanh. Các con học thuộc những bà i hát ấy, rồi dạy lại cho mẹ.

Mử¹ ném bom miửn Bắc, chị Hồng vừa công tác vừa lo cho các con đi học, đi sơ tán. Thư là  cầu nối duy nhất giữa hai người. Những bức thư mang nặng tình yêu đến tay nhau không phải dễ dà ng, phải vượt bao chặng đường, núi đồi, bao hiểm nguy, gian khổ. Có những lá thư một tháng, hai tháng, thậm chí hà ng năm mới đến tay nhau.  Khi chị Hồng đọc Hoa phượng bắt đầu nở thì gió heo may đã vử. Khi thư viết gió heo may vử, gợi nhớ bao kỷ niệm của mùa thu  thì gió đông bắc đang thổi lạnh tê người. Chị vừa buồn cười vừa thương người đi xa. Còn anh, nơi chiến trường, ngà y giáp Tết, bỗng nhận được mấy lá thư của chị gử­i từ mùa Xuân năm trước.

An Hải, ngà y  8/4/1969

Anh yêu quý của em

...Gặp anh Di, em cũng chẳng biết hửi gì vử anh. Anh ấy muốn kể chuyện gì thì kể: chuyện ăn, chuyện ở, chuyện công tác, chuyện vui chơi,... Nhưng có một chuyện mà  mãi đến khi vử Hải Phòng em mới nhớ là  mình quên hửi. Аó là  mái tóc của anh, cặp mắt của anh. Hửi để mà  biết và  để mà  mừng. Nói mừng có lẽ anh tưởng em viết nhầm anh nhỉ. Không, không nhầm đâu anh ạ. Аó là  tiếng thốt chính xác của lòng em. Thấy anh tóc bạc mà  mừng thì hơi ích kỷ anh nhỉ? Nhưng điửu ích kỷ nà y không hại gì cho ai, nên em không muốn cườ¡ng lại vì em muốn anh mãi mãi chỉ là  của riêng em thôi. Không biết anh có chịu không?

Anh ạ, tuổi chúng ta không phải đang sang thu đâu mà  là  đến giữa mùa thu rồi, nhưng tình chúng ta thì vẫn như anh nói đấy. Vì vậy, mỗi lần đọc thư anh, em cảm thấy lòng mình dạt dà o lòng tin yêu, thương nhớ vô bử bến. Lá thư anh gử­i anh Di chuyển ra mới nử­a tháng mà  em đọc đi đọc lại có đến 20 lần. Cà ng đọc cà ng thấy thấm thía.

Nhớ thương anh nhiửu

Em của anh

21/6/1969

Em thân yêu!

Có lẽ lá thư nà y là  lá thư là m anh xúc động nhất trong những lá thư gần đây. Em lại mừng vì anh đã bạc tóc phải không. Anh có giận em đâu. Anh hiểu em lắm. Song anh cũng trách em đó. Tại sao nhỉ? Vì em chưa tin anh rồi. Tóc anh bạc nhiửu hay ít, đen hay trắng, anh luôn luôn là  của em...

Anh yêu em,

Trần Hoà n

Những lá thư được anh chị giữ gìn cẩn thận, sau nà y được in thà nh sách Những lá thư vượt tuyến...

Bộ trưởng Trần Hoà n với  Vỗ bến Lam Chiửu

Anh Trần Hoà n là m Bộ trưởng Thông tin, Bộ trưởng Văn hóa, Phó Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương trong 10 năm đầu của thời kử³ đổi mới. Cuối những năm 80, đầu những năm 90 của thế kỷ trước, kinh tế đất nước chuyển từ bao cấp sang kinh tế thị trường. Аấy là  thời kử³ khó khăn với văn nghệ sĩ và  những người quản lý.

Bộ trưởng Văn hóa Trần Hoà n là  một trong những người tìm đường đi cho văn hóa nghệ thuật ở thời kử³ đổi mới. Giảm quan liêu, bao cấp, anh khuyến khích phát huy tính sáng tạo của trí thức trong lĩnh vực xuất bản, báo chí. Anh nghiên cứu mở rộng dân chủ, tự do sáng tác, công khai trong hoạt động báo chí nghệ thuật, đi đôi với việc nâng cao trách nhiệm công dân. Trong Quốc hội khóa VIII, anh góp sức xây dựng Luật Báo chí.

Ban ngà y là m Bộ trưởng, ban đêm viết nhạc đã trở thà nh thói quen của anh. Anh thường sáng tác và o lúc 4-5 giử sáng...

Chị Hồng là  thính giả đầu tiên nghe các ca khúc của anh. Lúc sáng tác, anh muốn có chị bên cạnh. Thời gian nghỉ hưu, chị Hồng trở thà nh thư ký không lương của Bộ trưởng Trần Hoà n và  nhạc sĩ Trần Hoà n. Hơn 50 năm trôi qua, cô gái Sông Lam mắt đen tròn ngà y nà o là m rung động trái tim nghệ sĩ của chà ng trai xứ Quảng đã trở thà nh bà , nhưng chị vẫn là  nguồn cảm hứng âm nhạc của anh.

Anh tâm sự: Chúng tôi xa cách nhau đến 17 năm mà  vẫn sắt son chử nhau, vẫn giữ được lòng chung thủy... Mối tình của chúng tôi rất đẹp và  tôi thấy may mắn vì gặp được một phụ nữ tuyệt vời. Hình ảnh người vợ yêu đã được nhạc sĩ khắc họa trong bà i hát Vỗ bến Lam Chiửu với lời thơ Thúy Bắc:

Mẹ sinh em bên dòng sông Lam,

tóc hoen nắng gió, mặn mòi gió biển, bụi đử bám sao mà  yêu mến thế.

Vắt vẻo cầu tre lời hẹn níu bử xa

dù chiến tranh phải xa

lòng không hử xa vắng

à‚m vang đôi bử câu hò ví dặm, theo anh qua trăm suối nghìn đèo...

Năm 2003, bệnh tim của anh Trần Hoà n chuyển nặng. Аại hội thể thao Аông Nam à lần thứ 22 và  Para Games 2 chuẩn bị khai mạc. Anh Trần Hoà n là m Chủ tịch Hội đồng cố vấn. Công việc chuẩn bị Аại hội đã là m anh kiệt sức, phải và o bệnh viện.

Bệnh tật không là m mất cảm hứng sáng tác của nhạc sĩ. Ra viện mấy ngà y, anh đã viết ngay bà i hát Nhớ nhé, đừng quên tặng bác sĩ. Anh gẩy đà n ghi ta hát mẫu cho ca sĩ Thái Bảo. Tiếng anh hát nhè nhẹ, yếu ớt nhưng vẫn say sưa, nồng nà n: Nhè nhẹ anh nhé! Аau tim cần như thế! Аừng là m gì quá sức, đừng bực tức ưu phiửn....

Anh không biết rằng đây là  lần cuối anh hát cùng ca sĩ. Một tuần sau, anh lại phải và o bệnh viện. Ca sĩ Thái Bảo chưa kịp hát để cảm ơn bác sĩ thì anh đã ra đi. Phút cuối, tim anh sắp ngừng đập, Thái Bảo đến bên anh, vừa hát vừa khóc. Người ca sĩ mong sao trước khi tắt hẳn, trái tim nhạc sĩ cảm nhận được những nốt nhạc cuối của cuộc đời mình.

Nhiửu năm đã trôi qua, mỗi lần nhớ anh, chị lần giở lại bà i hát Hoà ng hôn đêm trăng anh viết tặng chị đêm đầu tiên sau ngà y cưới. Bà i hát tặng riêng chị nên anh không đưa ra công chúng. Mấy chục năm qua, bản nhạc và  lời thơ của bà i hát vẫn được chị Hồng giữ gìn cẩn thận. Những tử giấy nhử ngả mầu ghi những nốt nhạc và  lời thơ qua năm tháng còn rõ nét:

Ngồi tì tay trên gối bâng khuâng, nhìn qua sông trông thấy đêm trăng. Mía xao xác rung cây gió đà n. Tà u cau khô rung nhẹ cánh và ng. Vầng trăng như chia sẻ đôi bên...

Tiền phong
code
Gửi

Tags

Xem thêm

Trang chủLiên hệ quảng cáo: 0902 063 363 Lên đầu trang