Thứ sáu, ngày 12 tháng 7 , 2019

Có một điệp khúc xuân đầy

NHNTôi gặp Ngô Anh Quỹ một cách rất tình cờ ở cửa ngôi nhà 19 Hàng Buồm, trụ sở của Hội Nhà văn Hà Nội, vào một sớm mùa hè 1996. Khi ấy anh đã vào tuổi ngoại năm mươi. Sơ mi trắng cộc tay, quần mầu ghi sáng, có ly. Trước cái vẻ điềm đạm, chín chắn của một người đã đứng tuổi, tôi không khỏi dè dặt.

 Có một điệp khúc xuân đầy

Tôi gặp Ngô Anh Quỹ một cách rất tình cờ ở cửa ngôi nhà 19 Hàng Buồm, trụ sở của Hội Nhà văn Hà Nội, vào một sớm mùa hè 1996. Khi ấy anh đã vào tuổi ngoại năm mươi. Sơ mi trắng cộc tay, quần mầu ghi sáng, có ly. Trước cái vẻ điềm đạm, chín chắn của một người đã đứng tuổi, tôi không khỏi dè dặt.

Nhưng rồi tất cả đã tan dần đi khi Quỹ đưa tôi một tập bản thảo thơ, anh nói là tôi viết qua hơn hai chục năm khi anh là "Thanh niên xung phong xây dựng kinh tế và phát triển văn hóa miền núi Tây Bắc". Ồ, thì ra anh đã biết tôi khi ấy, cũng là thanh niên xung phong đi Việt Bắc những thập niên 1960. Thế có nghĩa anh là người Đông Anh, Hà Nội đổi thành người sông Đà - "Cánh sông Đà" - và tôi là người Bắc Giang đổi thành người sông Lô - "Cánh sông Lô" - từ những năm tháng ấy.

Đấy là những năm tháng cực kỳ kỳ lạ 1955 - 1965 của thế hệ sinh ra trong hai thập niên 1940 - 1950 mà bây giờ người ta gọi là 4X và 5X trong thế kỷ trước. Đi Tây Bắc, rồi đi Việt Bắc. Đi mở đường Trường Sơn (559). Đi dọc bờ duyên hải đất nước để mở đường Hồ Chí Minh trên biển… 

Khát vọng về một đất nước thống nhất và thịnh vượng cứ tự nhiên thấm nhuần rồi rạo rực trong lòng mỗi người. Và cả hai chúng tôi đều cảm thấy, nhất là với thơ hồi ấy sao mà thiết tha. Biết và chịu ơn những nhà thơ Vệ - Quốc - Đoàn từ hai chiến khu lớn Việt Bắc, Tây Bắc đã tràn về đồng bằng, đô thị với nỗi nhớ thật là thiêng liêng về những thánh địa mà các anh chị đã viết cho lứa chúng tôi khi hòa bình trở lại 1954. Chúng tôi không đọc thơ mình nữa mà cả hai đều đột nhiên nhớ lại những Chính Hữu, Hồng Nguyên, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu, Tế Hanh, Tố Hữu…

Đặc biệt là Chế Lan Viên: "Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc/ Khi lòng ta đã hóa những con tàu… Đất nước mênh mông đời anh nhỏ hẹp/ Tàu gọi anh đi, sao chửa ra đi/ Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép/ Tâm hồn anh chờ gặp anh trên kia".

Và Tố Hữu: "Mình về thành thị xa xôi/ Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng?”

- Các anh ấy chịu ơn chiến khu và chúng ta cùng chịu ơn nữa chứ? Chính cách mạng nghĩa tình của các nhà thơ mang cốt cách Vệ quốc đoàn thời Tây Bắc, Việt Bắc ấy đã cho chúng ta dũng khí đi tới những miền heo hút ấy để làm việc và … yêu thơ! – Quỹ chậm rãi, nhẹ nhàng nói với tôi.

Hồi ấy Ngô Anh Quỹ còn rất trẻ. Chàng trai Thủ đô ấy đã lên Tây Bắc một mạch gần ba mươi năm vỡ hoang, xây dựng bản mường cho đồng bào dân tộc và… làm thơ, những câu thơ hồn nhiên rất đáng yêu: "Em vào thơ anh/ Từ đêm Tây Bắc/ Chén rượu em mời/ Ngất say cả đời/ Em vào lòng anh/ Điệu đà khung ảnh/ Vòng tay nhẹ khoác/ Duyên từ kiếp xưa/ Em vào tim anh/ Mênh mông cát trắng/ Nhỏ nhoi nắng ấm/ Sóng cồn Đà Giang…" (Em)

Và những cô gái Thái, Mèo, Tày, Dao… ấy đã trở thành "Hương của ngàn cây" từ bao giờ trong tâm hồn anh?
"Em như hương quế, hương trà/ Bâng khuâng hương bưởi, mặn mà hương cau/ Hương ngâu, hương mộc thẳm sâu/ Bồi hồi hương sả, hương trầu thân thân/ Hương nhài thoang thoảng xa gần/ Hương sen ngan ngát gợi phần thanh cao/ Hương cúc tím, đỏ hương đào/ hương lan rạo rực, nao nao hương hồng/ Thảo thơm hương lúa trên đồng/ Đơn sơ mà để cho lòng say say!.../ Em là hương của ngàn cây!..." (Hương)

"Hương của ngàn cây" hay là "Hương của núi ngàn" Tây Bắc, Việt Bắc? Với niềm say đắm này, hương không chỉ có thơm mà với thơ Quỹ, hương còn có mầu nữa! "Hương cúc tím, đỏ hương đào". Hương còn trở thành biểu tượng của tiềm thức, xúc động: "Hương lan rạo rực, nao nao hương hồng"…

"Bắt được" những cảm xúc thắm thiết từ "đầu đời" đã không dễ, nhưng giữ được cảm xúc, "nuôi dưỡng" được cảm xúc cho "cả một đời" còn biết bao khó khăn. Có lẽ, không còn cách nào khác, là sự nuôi dưỡng "tình nghĩa" cho cả cuộc đời chăng? Đúng là như vậy. Cũng như trong cái ngỡ như ngẫu nhiên trong cuộc gặp gỡ giữa tôi và Ngô Anh Quỹ, của hai chàng thanh niên xung phong, một chàng thuộc "cánh sông Đà", một chàng thuộc "cánh sông Lô" đã khiến chúng tôi nhớ ngay đến cái tình Tây Bắc, Việt Bắc trong thơ của lứa các anh Vệ - quốc - đoàn ngày xưa?

Cố nhiên ở mỗi tầm vóc thi sĩ, sự gìn giữ, nuôi dưỡng cảm xúc từ đầu đời cho đến cả một đời ấy có khác nhau, nhưng xoay quanh có lẽ cũng không ngoài sự nuôi dưỡng nghĩa tình?

Mộc mạc và giản dị thôi, nhưng khi đã vào tuổi sáu mươi, khi hai chàng thanh niên xung phong xưa gặp nhau, Ngô Anh Quỹ vẫn có thể đọc cho tôi nghe trước "Gió xuân": "Gió về ru khúc xuân sang/ Gió nâng niu chút nắng vàng cuối đông"… "Rập rìu én liệng trời xuân/ Gió vui gõ cửa trong ngần ban mai". Và đây, hơn nửa đời ở rừng, nhưng khi ra tới biển, anh vẫn viết như chàng trai Đông Anh ngày nào: "Biển là biển của ngày xưa/ Vẫn rì rào sóng… lưa thưa đá ghềnh/ Một đời biển cũng nổi nênh/ Lênh đênh mắt gió, mông mênh bến bờ/ Người thương nắng đợi, mưa chờ/ Trải bao thác đổ nào ngờ bão giông!..." (Biển).

Ngô Anh Quỹ vẫn thường thao thức nhớ Mường La, Tây Bắc với tâm trạng: "Lòng nôn nao cuộn sóng sông Đà/… Trao khăn Piêu chỉ hồng quấn quít/ Ngọn lửa bập bùng lời hát vấn vương/… Em gái Thái mắt huyền lúng liếng/ Rung nhà sàn cần rượu vít cong" (Ký ức Mường La). Và khi đã thành ông ru cháu, Ngô Anh Quỹ vẫn viết: "À ơi lục bát ru hời/ Ông ru cháu ngủ miệng cười trong mơ/ Cuối trời có nắng, có mưa/ Ơi con chim nhỏ ngẩn ngơ kiếm mồi/… Đời gió thoảng, đời sông dài/ Trời cao đất thấp, phận người cát bay… À ơi cháu ngủ cho say/ Mỏng manh cánh vạc, thương ngày ăn đêm/ Sa chân đậu phải cành mềm/ Đánh rơi tiếng gọi thắp nền trời sao/… À ơi, cháu ngủ ngoan nào/ Để cho vũ trụ lọt vào trong mơ". (Lục bát ru hời)

"Đánh rơi tiếng gọi thắp nền trời sao", rồi lại "Để cho vũ trụ lọt vào trong mơ" thì đâu phải chuyện con cò, con vạc trong lời ru này!...

Hình như bây giờ Ngô Anh Quỹ đang thăm những "Làng gốm Thổ Hà", qua "Đất cổ Loa Thành" hay đi "Thác Bản Giốc", "Nha Trang mùa nắng", "Hội An"… Hay là đang ở quê để được ngủ trong căn nhà đơn sơ, nhỏ bé của cha mẹ xưa, để được nằm trên ổ rơm vàng từ những ngày thơ ấu: "Rơm vàng quấn quýt quanh ta/ Mỏng manh từng sợi sao mà tơ vương/ Từ trong bùn đất cây đơm/ Chắt chiu giọt nắng vàng thơm sắc trời/ Lửa rơm gắn bó bao đời/ Ổ rơm nồng ấm bao người lớn lên…"? (Rơm vàng)

"Lớn lên" nhưng không bao giờ được phép già nua! Với sáng tạo nói chung và riêng với văn chương, nghệ thuật lại càng phải biết tôn trọng cái "ngoại lệ" ấy như là "Sợi rơm vàng" bao giờ cũng biết ấp ủ tuổi thơ cho mọi đời người. Ngô Anh Quỹ vẫn khá thường xuyên có thơ trên "Tuổi trẻ Thủ đô", "Văn nghệ", “Hà Nội mới”, "Tiền Phong"… mà không phải "cưa sừng làm nghé"!: "Có buổi sớm nào như sớm nay/ Cả một - trời - mưa rắc theo nỗi nhớ/ Hương bưởi vấn vương chim chuyền trước cửa/ Tiếng gọi nào xao động, long lanh/ Tự bao giờ em đến với anh/ Để thương nhớ theo mưa còn vương mãi/ Để hương thơm vào lòng anh kết lại/ Thuở ban đầu đọng mãi mưa xuân" (Mưa xuân)
Trần Ninh Hồ
code
Gửi

Xem thêm

Trang chủLiên hệ quảng cáo: 0902 063 363 Lên đầu trang