TRANG CHỦ THỜI SỰ TINH HOA HÀ NỘITHẾ GIỚI VĂN HÓA NGHỆ THUẬT
    TRANG CHỦ
Chân dung nghệ nhân Lưu Thị Ngần
21.06.2016 11:48

NHN Online - Bà Lưu Thị Ngần (1923) quê ở thôn Nội Chuối, xã Bắc Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Ngày 6/1/2016 bà được Chủ tịch nước phong tặng Nghệ nhân ưu tú, người đã kế tụng, lưu giữ, truyền dạy phát huy điệu múa hát lải lèn - một trong những Di sản Văn hóa phi vật thể của tỉnh Hà Nam nói riêng và cả nước nói chung.

Dù ở cái tuổi 94 nhưng bà Lưu Thị Ngần một trong những nghệ nhân hiếm hoi có công lưu giữ và truyền dạy điệu múa hát lải lèn vẫn còn minh mẫn. Bà được coi là kho tư liệu quý giá về múa hát lải lèn cổ ở thôn Nội Chuối, xã Bắc Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. 36 điệu lải lèn là một trong những di sản Văn hóa phi vật thể được lưu giữ từ ngàn đời xưa. "Lải" có nghĩa là chỉ những cô nữ múa hát, chúc rượu cho vua, "lèn" có nghĩa là điệu múa của cô nữ đó. Những làn điệu cổ vẫn nằm sâu trong tâm trí bà Ngần mấy chục năm nay.

Bà kể lại: " xưa các cụ truyền lại cho chúng tôi cái hòm, nó ở trên cái ngách Mạc trôi về đây. Ở đâu vớt cũng không được. Chúng tôi họp đóng lại cửa đình, các cụ chúng tôi mới cho trai cháng ra khênh lên và mở ra, thì có 4 tờ tranh mỗi bên hai tờ, 8 người thanh niên mỗi bên 4 người và 12 thiếu nữ mỗi bên 6 người. Thế thì chúng tôi mới rở 3 quyển sách nom thì nói là "làng Đọ bơi thuyền, làng Yên chạy ngựa, làng Nội múa hát lải lèn". Lời hát ấy đã trở thành câu ca truyền tụ của dân cư tổng Yên Trạch, phủ Nam Xang, tỉnh Hà Nam Ninh xưa, nay là xã Bắc Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Họ đã coi rằng đây là cái cơ duyên trời đã định nên người dân nơi đây rất quý trọng và truyền dạy cho 12 nàng lải trong làng. Sau khi chống giặc Nguyên, năm 550, Triệu Việt Vương đã thăm lại vùng đất này, nhân dân đón rước long trọng và múa hát lải lèn để chúc mừng. Từ đó, lải lèn đã trở thành một nghi thức không thể thiếu khi tế bái tưởng nhớ Triệu Việt Vương trong hội làng đầu năm. 

 Bà Ngần được coi là kho tư liệu quý giá về múa hát lải lèn cổ ở thôn Nội Chuối, xã Bắc Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam

Bà Ngần chia sẻ : tôi được các cụ truyền dạy khi tôi 14 tuổi, tôi học đến 19 tuổi thì nghỉ. Ở cái tuổi trăng rằng tôi đã trở thành nàng lải được tham gia công cuộc diễn xướng, mua hát trong hội làng, hội tỉnh và được công diễn cùng đoàn ca múa nhạc quân đội lúc bấy giờ. Được truyền dạy từ lúc còn thiếu niên,tinh thần ham học hỏi, cố gắng luyện tập nhiều bà Ngần trở thành một trong mười hai nàng lải ở thôn Nội. Cả cuộc đời bám làng, giữ gìn câu hát, bà hiểu tường tận ngữ nghĩa của các làn điệu cổ. Và dĩ nhiên làn điệu lải lèn được bà lưu giữ một phần đời sống tinh thần vô giá của mình. Thế nhưng, trong thời gian chiến tranh loạn lạc đã làm dãn đoạn những kì hội làng gắn liền những câu hát truyền thống với làn điệu lải lèn của xã Bắc Lý. Năm 1999, với sự đô thị hóa và sau khi tỉnh Hà Nam tái lập, múa hát lải lèn không còn hiện hữu trong dịp hội làng, mười hai nghệ nhân lại dần dần khuất núi, thời gian làm những nghi lễ phai nhạt dần.

Vì tiếc, vì lo cho câu hát quê mình và cái tâm phải giữ bằng được di sản cha ông để lại, bà đã ra sức kêu gọi cụ Ngoãn, cụ Cúc cùng với chị em trong làng thành lập Câu lạc bộ múa hát lải lèn. Bước đầu bà rất khó khăn khi lựa chọn chị em, con cháu, phụ nữ trong làng họp lại để dạy múa hát làn điệu lải lèn, vì trước đó chỉ có những cô gái đồng trinh mới tham gia trong múa hát lải lèn. Duy trì chưa được bao lâu một số chị em lại xuất giá tòng phu, người thì xa quê lo làm kinh tế. Nên bà bàn bạc phổ biến lại những người đã có gia đình vẫn được tham gia múa hát lải lèn,mong các cháu gìn giữ làn điệu quê mình.

Bà Ngần chia sẻ : tôi được các cụ truyền dạy khi tôi 14 tuổi, tôi học đến 19 tuổi thì nghỉ. Ở cái tuổi trăng rằng tôi đã trở thành nàng lải được tham gia công cuộc diễn xướng, mua hát trong hội làng, hội tỉnh và được công diễn cùng đoàn ca múa nhạc quân đội lúc bấy giờ. Được truyền dạy từ lúc còn thiếu niên,tinh thần ham học hỏi, cố gắng luyện tập nhiều bà Ngần trở thành một trong mười hai nàng lải ở thôn Nội. Cả cuộc đời bám làng, giữ gìn câu hát, bà hiểu tường tận ngữ nghĩa của các làn điệu cổ. Và dĩ nhiên làn điệu lải lèn được bà lưu giữ một phần đời sống tinh thần vô giá của mình. Thế nhưng, trong thời gian chiến tranh loạn lạc đã làm dãn đoạn những kì hội làng gắn liền những câu hát truyền thống với làn điệu lải lèn của xã Bắc Lý.

Năm 1999, với sự đô thị hóa và sau khi tỉnh Hà Nam tái lập, múa hát lải lèn không còn hiện hữu trong dịp hội làng, mười hai nghệ nhân lại dần dần khuất núi, thời gian làm những nghi lễ phai nhạt dần. Vì tiếc, vì lo cho câu hát quê mình và cái tâm phải giữ bằng được di sản cha ông để lại, bà đã ra sức kêu gọi cụ Ngoãn, cụ Cúc cùng với chị em trong làng thành lập Câu lạc bộ múa hát lải lèn. Bước đầu bà rất khó khăn khi lựa chọn chị em, con cháu, phụ nữ trong làng họp lại để dạy múa hát làn điệu lải lèn, vì trước đó chỉ có những cô gái đồng trinh mới tham gia trong múa hát lải lèn. Duy trì chưa được bao lâu một số chị em lại xuất giá tòng phu, người thì xa quê lo làm kinh tế. Nên bà bàn bạc phổ biến lại những người đã có gia đình vẫn được tham gia múa hát lải lèn,mong các cháu gìn giữ làn điệu quê mình.

Bà được Chủ tịch nước phong tặng Nghệ nhân ưu tú

Bằng sự quyết tâm, cố gắng miệt mài tập luyện, sức khỏe dẻo dai truyền dạy cho con cháu bà đã lựa chọn được 12 nàng lải theo đội hình mới. Hiện giờ, đội hình có thêm 16 chị em trong làng và các cháu nhỏ. Tình yêu, tâm huyết của bà dành cho múa hát lải lèn đã truyền sang họ từ khi nào không hay. Đến giờ Câu lạc bộ múa hát lải lèn hoạt động liên tục và chăm chỉ . Chị em và các cháu say sưa tập luyện, cố gắng của bà và chị em trong làng là tiền đề để xã Bắc Lý khôi phục lại các điệu lải lèn trong các lễ hội đầu năm. Bà chia sẻ: Tháng 3 vừa qua tôi gặp phải trận ốm tưởng không qua khỏi, sức khỏe tôi ngày một yếu đi tôi vẫn luôn nhắc nhở con cháu rằng tập luyện và lưu dữ phát huy làm điệu lải lèn.

Bà ngồi đọc lại từng câu hát và vận động con dâu chép lại các điệu lải len trên giấy để giữ lại phòng khi bà khuất núi, rồi trình dạy cho con dâu cả hình thức, khúc thức rất độc đáo. Mặc dù trong trí nhớ của bà những ca từ, ngữ nghĩa còn hạn chế, chưa đủ vì cũng thấy tấm lòng, tình yêu múa hát của một nàng lải đã qua thời xuân sắc. Bà chia sẻ: Được Chủ tịch nước phong tặng Nghệ nhân ưu tú tôi vui mừng lắm vì Đảng Nhà nước rất quan tâm đến chúng tôi. Bao nhiêu năm nay tôi đã cố gắng truyền dạy hết cho cháu con để ai ai trong thôn Nội cũng phải biết múa hát ./.



Hạnh Thơm (NHN)



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:



Lên đầu trang
     
TIN NÓNG
48 kỵ sĩ tranh tài tại phố Núi Pleiku
Lương y Đinh Thị Ngọc Anh và bài thuốc chữa vô sinh nức tiếng Bình Lục- Hà Nam
Bài thuốc quý chữa bệnh đại tràng của lương y Phạm Trọng Hùng
Công nhân điện lực Thanh Oai: Dũng cảm cứu người
Sẽ xử lý nghiêm người đứng đầu đơn vị, địa phương để xảy ra buôn lậu
Hà Nội lập lại trật tự văn minh đô thị: Chuyển biến tích cực từ những việc làm cụ thể
Nhớ mùa thu Hà Nội
Công nhân điện lực Thanh Oai: Dũng cảm cứu người
Doanh Nhân Đỗ Thị Hồng Hạnh: Người phụ nữ Hà Thành “mê cái môn Đấu giá”
Các trường học nên giáo dục học sinh sinh viên thực hiện việc phân loại rác thải
Giám đốc Sở Y tế tỉnh Gia Lai “phủ nhận” trách nhiệm trước hàng loạt sai phạm kéo dài?
Hà Tĩnh: Cán bộ địa chính thiếu trách nhiệm, để người dân chờ đợi sổ đỏ trong vô vọng
Sở Xây dựng tỉnh Gia Lai: Né tránh trách nhiệm trả lời với báo chí?
Tuần văn hoá ẩm thực và đua ngựa Gia Lai 2017
Hà Nội: Không thống nhất đặt mô hình phim Kong tại khu vực hồ Gươm
Lương y Đinh Thị Ngọc Anh và bài thuốc chữa vô sinh nức tiếng Bình Lục- Hà Nam
ĐIỂM TIN
THỜI SỰ-XÃ HỘITINH HOA HÀ NỘIVĂN HÓA-NGHỆ THUẬTTHỂ THAODU LỊCH-ẨM THỰCSỨC KHỎE-LÀM ĐẸP
THỜI SỰ XÃ HỘI     KHOA HỌC CÔNG NGHỆ     THỂ THAO     DU LỊCH ẨM THỰC    SỨC KHỎE LÀM ĐẸP
TINH HOA HÀ NỘI     KINH TẾ     GIÁO DỤC     PHÓNG SỰ KÝ SỰ    THƯ HÀ NỘI
VĂN HÓA NGHỆ THUẬT     PHÁP LUẬT     QUỐC TẾ     TUỔI TRẺ TÌNH YÊU    VIỆC LÀM
© Copyright 2008 Người Hà Nội . Cơ quan chủ quản : Hội liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội.  Liên hệ.
Giấy phép số 114/CTP/TĐTT. Bộ Thông Tin Truyền Thông cấp ngày 15-09-2008.
Phó Tổng Biên tập phụ trách: Đào Xuân Hưng - Nguyễn Nam Thắng.
Trưởng Ban Điện Tử: Trần Văn Ánh.
Tòa Soạn: 126 Nam Cao - Ban Điện Tử: Số 8/D7 Đô thị Đại Kim,Hoàng Mai, Hà Nội.
Ghi rõ nguồn "Nguoihanoi.com.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này. Đường dây nóng: 0963866708