TRANG CHỦ THỜI SỰ TINH HOA HÀ NỘITHẾ GIỚI VĂN HÓA NGHỆ THUẬT
    TRANG CHỦ
Cộng đồng J’rai ở Tây Nguyên: Nhà dài như một tiếng chiêng ngân…
12.08.2016 13:18

NHN Online – Cảm nhận đầu tiên đối với phần đông du khách đến Tây Nguyên họ thường để ý đến màu thổ cẩm sặc sỡ, lời hát âm vang hào khí, cách xã giao chú trọng chân tình.
Tuy nhiên, trước khi đến Tây Nguyên nhiều người có lẽ vẫn hình dung mảnh đất này chỉ quanh quẩn với cồng, chiêng, nhà rông hay những chú voi rừng đã được thuần dưỡng… nhưng, phía sau những thể hiện bên ngoài, đời sống của đồng bào DTTS ở Tây Nguyên là cả một kho tàng quý báu về cuộc sống. Nhà dài của cộng đồng J’rai là một ví dụ điển hình…

Đồng bào J’rai - nhà càng dài, càng giàu

Với người J’rai, nhà dài được xem là hình ảnh cô đọng nhất thể hiện nét văn hoá đặc thù của một bộ phận Tây Nguyên. Nhà dài đúng như tên gọi của nó, là những căn nhà có chiều dài đến năm, sáu chục mét – một nét độc đáo về “văn hóa ở” của người J’rai ở vùng Đông cao nguyên này.

Vật liệu làm nhà hoàn toàn bằng gỗ, tre, nứa, tranh… bao gồm nhiều loại cây cỏ hiện diện trong rừng. Không có bất cứ một  vật dụng nào làm bằng sắt thép hay những chất kết dính không mang tính tự nhiên. Cộng đồng J’rai với tập quán thường chọn địa điểm cư trú gần kề sông nước (sông Ayun Pa, Sông Ba…) nên các cột nhà thường có độ cao hơn nhà Êđê, gần như lênh khênh trên hệ thống những cây gỗ nhỏ. 

Trong cộng đồng J’rai, nhà càng dài càng chứng tỏ gia chủ giàu có, uy tín đối với cộng đồng.

Phương tiện dùng để dựng nên căn nhà cũng rất đơn giản, chỉ với những chiếc rìu và vật dụng thô sơ. Mỗi một tộc người đều có kiểu cách dựng nhà riêng và người J’rai – với bản tính hồn hậu, yêu thích phóng khoáng qua nhiều thế hệ đãy hình thành nên nếp nhà dài – một loại hình kiến trúc nổi bật, khác biệt giữa vùng núi cao nguyên xanh rờn. Tất cả đều do chính bàn tay, khối óc, sự cần mẫn của các “kiến trúc sư vai trần chân đất, đóng khố” của cộng đồng tự “thiết kế”.

Cũng như các dân tộc khác ở Tây Nguyên, người Jrai có tập quán ở nhà sàn. Nhà sàn của họ có 2 dạng: Nhà sàn nhỏ (ngắn) và nhà sàn dài. Chiều cao sàn và chiều rộng của 2 dạng nhà tương đương nhưng bề dài thì vượt hẳn. Nhà dài là đặc trưng chứng tỏ vị thế của gia đình, dòng họ với cộng đồng, thể hiện cho một thế lực của những gia đình khá giả, đông đúc con cháu.

Nhà dài – biểu tượng của tình đoàn kết trong cộng đồng J’rai

Đập vào ánh nhìn trước tiên có lẽ là mái tranh, với hai đầu hồi nhọn nhô ra phía sàn hiên trước và sau nhà. Mái thường lợp rất dày, đủ sức chịu đựng vài chục năm mưa liên miên ở phố núi Tây Nguyên.

Nhà dài có kết cấu khá đơn giản. Nó chỉ gồm hai dãy cột được chôn xuống đất, gắn kết với nhau bằng các xà ngang và mái, không cần đục lỗ mà chỉ dùng dây để buộc các mối tiếp xúc. Tuy nhiên thủ tục để dựng nên nó phải trải qua nhiều điều kiêng cữ…

Trước khi vào rừng đẵn cây người ta phải làm lễ cúng thần rừng. Trên đường đi nếu gặp phải bất kỳ con vật nào, những người đẵn cây phải quay về, ngày mai mới đi tiếp. Đẵn được cây mang về phải làm lễ cúng; dựng cột lên, cúng. Sau khi ngôi nhà hoàn thành lại làm lễ cúng, tính chất như lễ tân gia của người Kinh.

Người J’rai, căn nhà càng ngắn càng chứng tỏ sự nghèo khó, thiếu thốn.

Trong một căn nhà dài, gian giữa bao giờ cũng là trung tâm. Cửa lớn được trổ thẳng chính giữa gian, là nơi chủ nhà dùng để tiếp khách và các sinh hoạt cộng đồng.

Phía bên trái là nơi ở của các thành viên theo thứ tự từ con gái cả đến con gái út và cũng là nơi sinh hoạt chung của cả gia đình. Bên phải là khu vực dành riêng cho vợ chồng chủ nhà…

Mỗi gia đình nhỏ sống trong nhà dài đều có một bếp riêng, đồ gia dụng riêng. Trừ những vật gia bảo như chiêng, ghè, họ không bao giờ dùng của nhau dù là thanh củi hay chiếc bầu đựng nước.

Ông Rơ Chăm Puh sống tại thị xã Ayun Pa chủ nhân của một ngôi nhà dài chia sẻ với chúng tôi cách làm nhà của người J’rai cũng như cách ăn ở trong căn nhà dài này: “Những đồ dùng làm nhà sàn chủ yếu làm bằng gỗ, tre, nứa lợp mái gianh (tranh), cửa chính quay về hướng Bắc. Dùng những phương tiện thô sơ như búa rìu….

Bên cạnh đó, chị Rơ Lan Hu’h con gái út của gia đình đang sinh sống trong dãy nhà sàn dài mấy chục mét vuông nhanh nhảu nói, tôi là con gái út nên cha mẹ có cho gian cuối cùng để ở cùng với chồng, khi có con thì chúng tôi sẽ nối thêm vài gian nữa để  cho các con ở bên cạnh cho rộng nhà, rộng cửa, sinh hoạt của cả đại gia đình trên ngôi nhà sàn dài này rất vui và thú vị.”

Có thể nói, nếu người Kinh tự hào với những ngôi nhà “tứ đại đồng đường”, “ngũ đại đồng đường” thế nào thì người J’Rai ở đây cũng hãnh diện với những ngôi nhà dài của họ như thế..

Nhưng rồi theo thời gian, với cuộc sống hiện đại lan đến lớp trẻ, nhà sàn nói chung và nhà dài nói riêng đang đứng trước nguy cơ “trệt hóa”. Ước tính 2 huyện Phú Thiện và Ayun Pa hiện chỉ còn vài chục căn. Vì vậy, việc bảo tồn kiến trúc nhà dài – cũng là bảo tồn một nét văn hoá độc đáo của cộng đồng J’rai vùng Thung lũng Hồng trên Tây Nguyên…

Nguyễn Thảo – Mộng Thường – Văn Long





 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:



Lên đầu trang
     
TIN NÓNG
Bát Tràng Việt Nam tổ chức Tập huấn chiến lược phát triển Đại lý 2017
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Quảng Nam
Niềm mong mỏi của người Cựu chiến binh sau khi mãn hạn tù
Kon Tum: Những dấu hiệu vô cùng bất thường trong vấn đề đền bù sau giải phóng mặt bằng
Lên Bà Nà ngắm vương quốc các loài hoa
Khách sạn Tuấn Phát vô địch giải bóng chuyền Nam các DN thị xã Kỳ Anh
Nhớ mùa thu Hà Nội
Công nhân điện lực Thanh Oai: Dũng cảm cứu người
Khách sạn Tuấn Phát vô địch giải bóng chuyền Nam các DN thị xã Kỳ Anh
Doanh Nhân Đỗ Thị Hồng Hạnh: Người phụ nữ Hà Thành “mê cái môn Đấu giá”
Giám đốc Sở Y tế tỉnh Gia Lai “phủ nhận” trách nhiệm trước hàng loạt sai phạm kéo dài?
Hà Tĩnh: Cán bộ địa chính thiếu trách nhiệm, để người dân chờ đợi sổ đỏ trong vô vọng
Sắp diễn ra Chương trình IYF WORLD CAMP 2017
Sở Xây dựng tỉnh Gia Lai: Né tránh trách nhiệm trả lời với báo chí?
Tuần văn hoá ẩm thực và đua ngựa Gia Lai 2017
Lương y Đinh Thị Ngọc Anh và bài thuốc chữa vô sinh nức tiếng Bình Lục- Hà Nam
ĐIỂM TIN
THỜI SỰ-XÃ HỘITINH HOA HÀ NỘIVĂN HÓA-NGHỆ THUẬTTHỂ THAODU LỊCH-ẨM THỰCSỨC KHỎE-LÀM ĐẸP
THỜI SỰ XÃ HỘI     KHOA HỌC CÔNG NGHỆ     THỂ THAO     DU LỊCH ẨM THỰC    SỨC KHỎE LÀM ĐẸP
TINH HOA HÀ NỘI     KINH TẾ     GIÁO DỤC     PHÓNG SỰ KÝ SỰ    THƯ HÀ NỘI
VĂN HÓA NGHỆ THUẬT     PHÁP LUẬT     QUỐC TẾ     TUỔI TRẺ TÌNH YÊU    VIỆC LÀM
© Copyright 2008 Người Hà Nội . Cơ quan chủ quản : Hội liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội.  Liên hệ.
Giấy phép số 114/CTP/TĐTT. Bộ Thông Tin Truyền Thông cấp ngày 15-09-2008.
Phó Tổng Biên tập phụ trách: Đào Xuân Hưng - Nguyễn Nam Thắng.
Trưởng Ban Điện Tử: Trần Văn Ánh.
Tòa Soạn: 126 Nam Cao - Ban Điện Tử: Số 8/D7 Đô thị Đại Kim,Hoàng Mai, Hà Nội.
Ghi rõ nguồn "Nguoihanoi.com.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này. Đường dây nóng: 0963866708