TRANG CHỦ THỜI SỰ TINH HOA HÀ NỘITHẾ GIỚI VĂN HÓA NGHỆ THUẬT
    TRANG CHỦ
Làm thế nào để đánh thức được “hồn lúa” trong cộng đồng Sê Teng?
14.04.2017 14:30

NHN Online – Cộng đồng Sê Teng là 1 trong 5 nhóm của tộc người Sê Đăng, địa bàn cư trú của họ tập trung chủ yếu ở hai huyện Đăk Tô và Tu Mơ Rông của tỉnh Kon Tum. Vốn là cư dân nông nghiệp nương rẫy với phương thức luân khoảnh hưu canh, quan niệm về hồn lúa là một trong những tín ngưỡng quan trọng tạo nên cả một nhịp sống truyền thống đặc trưng của cộng đồng này.
Tuy nhiên, suốt thời gian qua, nhiều nhà nghiên cứu văn hoá lại tập trung vào phương thức tổ chức các nghi lễ mang tính biểu diễn thay vì tìm hiểu của tín ngưỡng về hồn lúa - căn nguyên của hàng loạt nghi lễ như lễ mừng lúa mới, lễ bỏ rẫy..v.v… của cộng đồng Sê Teng, đồng bào Sê Đăng vùng Bắc Tây Nguyên.

Sự sống cộng đồng được quyết định bởi “hồn lúa”?

Trước hết cần thấy rằng niềm tin về sự tồn tại có thực của hồn lúa trong tư duy của người Sê Teng cũng chỉ là một hình thức trong nếp tư duy vạn vật hữu linh. Theo quan niệm của cộng đồng, sự sinh trưởng phát triển của cây lúa là do hồn lúa quyết định.

Trong vây bọc của đêm tối bên ánh lửa bập bùng ở nhà rông hay những buổi trông coi nương rẫy, lớp người già thường kể cho con cháu nghe với một niềm tin có thật về hồn lúa. Chuyện kể rằng…

…Ngày xưa, hạt lúa to lắm nó biết tìm theo sợi chỉ mà tìm đường về kho lúa, con người khi ấy nhàn hạ lắm nhưng cũng chính thói đỏng đảnh nảy sinh từ sự nhàn hạ ấy đã làm phật lòng khiến hồn lúa giật mình mà vỡ vụn thành những hạt tí ti (hạt lúa nhỏ như ngày nay). Từ đó hồn lúa không còn tự về nữa. Con người phải vất vả vì chính sự biếng nhác của mình. Hồn lúa mạnh hay yếu, từ đó phụ thuộc vào hành vi cử chỉ của mỗi con người.

Với niềm tin ấy, cộng đồng Sê Teng trong truyền thống luôn tuân thủ một cách nghiêm ngặt và thành kính hàng loạt những nghi lễ và húy kị nhằm giữ cho hồn lúa của mỗi gia đình luôn luôn mạnh.

Hồn lúa trong quan niệm của cộng đồng rất gần gũi đôi khi được người dân hình dung dưới hình dáng một người đàn bà già, người ghẻ lở nhưng có tấm lòng nhân hậu như vỏ thóc vốn xù xì mà nhân hạt lại thơm thảo.

Niềm tin về hồn lúa là một tín ngưỡng dân gian, vì vậy mà trong tín ngưỡng này người ta tìm thấy những quan niệm giản dị gần gũi nhưng sinh động dưới dạng những câu chuyện kể huyền thoại mà thôi.

Những cô gái đồng bào Sê Teng làng Ti Tu, xã Tu Mơ Rông, huyện Tu Mơ Rông sau khi tham dự lễ tỉa lúa trở về từ cánh đồng.

Hồn lúa vốn vô hình trong con mắt trần thế nhưng lại hữu hình và có một đời sống sinh động trong niềm tin tôn giáo của người Sê Teng. Mọi hành cử của con người đều có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến hồn lúa, trong đó đặc biệt có vai trò của người phụ nữ giữ hồn lúa trong nhà. Vì vậy người phụ nữ được chọn là người săn sóc hồn lúa cho gia đình phải là người đoan chính theo chuẩn mực đạo đức truyền thống của cộng đồng.

Trong ngôi nhà dài, buồng và gian bếp của người phụ nữ này là một không gian thiêng. Gạo chỉ có thể được thổi duy nhất ở gian bếp này. Người ta cũng dựng một kho thóc thiêng, một khuôn rẫy thiêng cùng với những kiêng kỵ nghiêm ngặt để giữ gìn, săn sóc và làm hài lòng hồn lúa.

Mỗi cử chỉ của thành viên trong cộng đồng phải làm “hồn lúa” hài lòng?

Người ta cũng đồng thời thực hiện nhiều nghi thức hiến sinh nhằm làm tăng thêm sức mạnh của hồn lúa trong các nghi lễ theo chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Nghi lễ được tiến hành nhỏ máu con vật hiến sinh vào lúa trước khi đem tỉa hoặc trước khi làm phép để lúa vào kho.

Trong suốt mùa chăm sóc lúa trên rẫy, mỗi người Sê Teng trong cộng đồng buôn làng còn thực hiện hàng loạt các hành cử mang tính lễ nghi để làm hài lòng hồn lúa. Người ta đánh thức hồn lúa bằng tiếng khóc của trẻ con, tiếp thêm sự sống cho lúa bằng nghi thức cởi bỏ trang phục khi tỉa lúa thiêng.v.v... Đôi lúc, họ còn thực hiện những nghi thức mang tính dọa nạt như đập hạt lúa nếu không chịu nẩy mầm, ngắt tai lúa trên rẫy nếu lúa không phát triển tốt... Điều đó phản ánh thái độ ứng xử khá dân chủ giữa thế giới thần linh và con người.

Hệ thống phong phú các nghi lễ từ khi gieo hạt đến khi thu hoạch là sự thể hiện cụ thể hành động và tập trung niềm tin về hồn lúa của cộng đồng Sê Teng.

Nếu so với các nghi lễ khác trong năm của tộc người Sê Đăng thì có thể nói nghi lễ nông nghiệp với tín ngưỡng hồn lúa chiếm một vị trí quan trọng. Những ngày hội lớn nhất cũng thuộc tín ngưỡng này (lễ ăn lúa mới, lễ ăn lúa kho...) quy tụ một cách tập trung nhất sức người, sức của.

Sau nghi lễ “Ăn trâu” mừng tỉa lúa, mỗi làng của người Sê Teng là một không gian thiêng nội bất xuất - ngoại bất nhập. Người trong một làng không tiến hành giao tiếp với thế giới bên ngoài làng. Nếu người nào cố ý lạc vào làng mà bỏ qua những tín hiệu cấm, người đó bị trừng phạt đích đáng bởi có thể làm suy yếu hồn lúa ảnh hưởng trực tiếp đến vận mệnh của cộng đồng làng.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây nên mâu thuẫn giữa các làng khi không tôn trọng những kiêng kị của nhau. Tuy nhiên với sự hồn hậu, chân thành và cởi mờ sự xung đột chia rẽ này vì thế mà không trở nên gay gắt.

Sự va chạm giữa tín ngưỡng hồn lúa với những nhân tố mới của xã hội hiện đại đã khiến cho niềm tin về hồn lúa của cộng đồng Sê Teng vùng Bắc Tây Nguyên dần mờ nhạt…

Thanh Luận





 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:



Lên đầu trang
     
TIN NÓNG
Ấm lòng với những chuyến xe nghĩa tình của người con xứ Thanh
Hải Dương: Trường Tiểu học Lý Tự Trọng tập trung nâng cao chất lượng dạy và học
Mười ngày thưởng thức nông sản Hàn Quốc
Chủ tịch UBND TP Nguyễn Đức Chung: Giải quyết công tâm kiến nghị của người dân Đồng Tâm
Vinamilk chăm sóc sức khỏe cho hơn 1.000 người cao tuổi
Hành trình 1.000 ngày cùng con chiến đấu với ung thư
Nhớ mùa thu Hà Nội
Huyện Mỹ Đức (Hà Nội): Người dân Đồng Tâm cùng tỉnh táo để không bị lôi kéo, kích động
Bật mí 3 điểm du lịch cực chất trong mùa lễ hội pháo hoa 2017
Hải Dương: Trường Tiểu học Lý Tự Trọng tập trung nâng cao chất lượng dạy và học
Chủ tịch UBND TP Nguyễn Đức Chung: Giải quyết công tâm kiến nghị của người dân Đồng Tâm
Hào hứng với tiết học “Giáo dục kỹ năng phòng tránh bị xâm hại trẻ em”
Thị trấn Thanh Sơn, (Phú Thọ): Dân khổ vì đường xuống cấp
Tổng Bí thư thăm và làm việc tại Gia Lai: Cần bàn những biện pháp, hướng đi cụ thể để Gia Lai phát triển mạnh mẽ
Bát Tràng Việt Nam ứng dụng gắn tem truy vấn nguồn gốc gốm Gia Tộc Việt
Xúc động đêm nhạc quyên góp từ thiện tại chùa Dâu
ĐIỂM TIN
THỜI SỰ-XÃ HỘITINH HOA HÀ NỘIVĂN HÓA-NGHỆ THUẬTTHỂ THAODU LỊCH-ẨM THỰCSỨC KHỎE-LÀM ĐẸP
THỜI SỰ XÃ HỘI     KHOA HỌC CÔNG NGHỆ     THỂ THAO     DU LỊCH ẨM THỰC    SỨC KHỎE LÀM ĐẸP
TINH HOA HÀ NỘI     KINH TẾ     GIÁO DỤC     PHÓNG SỰ KÝ SỰ    THƯ HÀ NỘI
VĂN HÓA NGHỆ THUẬT     PHÁP LUẬT     QUỐC TẾ     TUỔI TRẺ TÌNH YÊU    VIỆC LÀM
© Copyright 2008 Người Hà Nội . Cơ quan chủ quản : Hội liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội.  Liên hệ.
Giấy phép số 114/CTP/TĐTT. Bộ Thông Tin Truyền Thông cấp ngày 15-09-2008.
Phó Tổng Biên tập phụ trách: Đào Xuân Hưng - Nguyễn Nam Thắng.
Trưởng Ban Điện Tử: Trần Văn Ánh.
Tòa Soạn: 126 Nam Cao - Ban Điện Tử: Số 8/D7 Đô thị Đại Kim,Hoàng Mai, Hà Nội.
Ghi rõ nguồn "Nguoihanoi.com.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này. Đường dây nóng: 0963866708