Thứ sáu, ngày 13 tháng 2 , 2009

Nhớ người hát thầm vang danh thế giới

NHNHà ng chục năm không được cất tiếng hát, nghệ nhân ca trù hà ng đầu Việt Nam Quách Thị Hồ từng gánh nước, là m phụ hồ, bán chè chén...

Chữ tà i liửn với chữ tai

Năm 1978, tại Paris, Quách Thị Hồ (1911-2001) được Hội đồng à‚m nhạc Quốc tế UNESCO và  Viện Nghiên cứu Quốc tế vử à‚m nhạc So sánh trao Bằng Danh dự Vì những đóng góp đặc biệt cho những truyửn thống âm nhạc có giá trị văn hóa và  nghệ thuật đỉnh cao.

Hai chục năm sau, bà  được phong Nghệ sĩ Nhân dân. Những năm cuối đời, bệnh viêm khớp biến chứng gắn chặt bà  với chiếc giường- sân khấu cuối cùng của đời nghệ sĩ... 

Bà  được đánh giá cao do kử¹ thuật hát và  phách riêng.

à”ng Аặng Hoà nh Loan - nguyên Viện trưởng Viện à‚m nhạc, người chủ trì hồ sơ ca trù đệ trình UNESCO công nhận di sản nhân loại cho rằng: Quách Thị Hồ sử­ dụng cách hát phá cách để đẩy tính nghệ thuật, tính âm nhạc trong ca trù đến đỉnh cao.

Khi bà  Hồ mở quán hát ở Vạn Thái (Bạch Mai bây giử), cô đà o Nguyễn Thị Chúc đang hát ở Khâm Thiên, Ngã Tư Sở, Hà  Đông.... Năm nay 78 (kém bà  Hồ hai chục tuổi), bà  Chúc chỉ được nghe giọng hát đà n chị qua băng đĩa.

Bà  Chúc nói: Bà  Hồ hát tôi không biết có hay nhất hay không, nhưng một mình một kiểu, đặc biệt là  lối luyến láy, nẩy hạt. Phải rất khửe mới nẩy được.

Bà  cũng cho rằng nhiửu người hát hay nhưng bà  Hồ đặc biệt ở chỗ hát như là  người ta cáu gắt ấy, nghe khó nhọc lắm, nhưng lại hay, không tốn giọng bằng người khác.

Nhà  nghiên cứu Аặng Hoà nh Loan nhớ lại: Và o những năm 1980-1985 lúc bà  còn khửe khoắn, ca trù vẫn bị coi là  không đứng đắn, nên không được phát huy. Bà  có dạy cho cháu gái nhưng cô không có tố chất nên cũng không theo được nghử.

Khi ca trù bị bãi bử, bà  cũng chung số phận. Tuy nhiên, bà  không dễ đầu hà ng. Аấy là  con người có sức sống tuyệt vời, ông Loan kể.

Tôi vẫn nhớ bà  nói ngà y bà  đi gánh nước, đêm ngồi gõ phách thầm, không dám gõ mạnh mà  cũng không dám hát to....  Nhử kiên định giữ nghử, sau hơn 20 năm không hát, với sự giới thiệu của GS Trần Văn Khê, bà  được tưởng thưởng xứng đáng (năm 1978).

Hình ảnh cuối cùng mà  ông Loan còn nhớ vử Quách Thị Hồ là  lần ông theo GS Trần Văn Khê đến thăm bà  trước khi bà  mất ít lâu. Bằng máy quay M10, ông ghi được cảnh bà  đang ngồi trên giường, rất yếu.

Nhưng khi GS Khê đến, bà  ngồi dậy ngâm ngay bà i thơ do bà  tự sáng tác để đón khách quý. Bà  là  đà o nương cuối cùng của thế kỷ XX được biết đến với khả năng xướng họa thơ ca.

NSND Quách Thị Hồ (hát) và  nhà  thơ Ngô Linh Ngọc (cầm chầu)

Tiếp sức cho ca trù

Do mẹ bà  Hồ là  một đà o nương có tiếng ở Bắc Ninh, có người phửng đoán, kử¹ thuật nảy hạt của bà  Hồ có nguồn gốc quan họ. Bà  đã mở ra một trường phái ca trù riêng và  đáng tiếc không ai kế tục.

Bảy năm sau khi Quách Thị Hồ ra đi, một CLB ca trù với đội ngũ đà o kép khá hùng hậu hát lại những bà i bà  từng hát trong đêm tưởng nhớ bà , tuy họ hát với một phong cách khác- phong cách Ngãi Cầu (là ng nghử ca trù ở Hà  Tây cũ)- do bà  Nguyễn Thị Chúc truyửn dạy.

Theo chị Phạm Thị Huệ, chủ nhiệm CLB Ca trù Thăng Long: Bắt chước được giống như bà  Hồ cũng không phải là  hay.

Bắt chước cái khuôn khổ, mẫu mực, thẩm mử¹ của bà  chứ mình hát ra phải là  mình.

Huệ biết đến ca trù năm 17 tuổi- khi còn là  sinh viên nhạc viện- sau khi nghe một băng cassette của Quách Thị Hồ. Cảm giác của cô gần 20 năm trước: Một loại âm nhạc như vọng vử từ cõi nà o. Không thấy nhịp phách đâu cả. Kử¹ thuật thanh nhạc cũng không thể nà o hiểu nổi....

Khi đó, Huệ không dám mơ theo đòi ca trù. Nay chị trở thà nh truyửn nhân của bà  Nguyễn Thị Chúc và , với khả năng đà n- hát- phách, truyửn dạy cho gần chục đà o nương thế hệ 8x, 9x.

Một trong những học sinh của Phạm Thị Huệ là  Nguyễn Kim Ngọc- SV АH năm III, Học viện à‚m nhạc Quốc gia. Ngọc là  con gái NSƯT Kim Sinh- từng đệm đà n cho bà  Hồ.

Khi chưa học ca trù, nghe bố khen bà  Hồ hát hay, Ngọc nói: Thực sự con chưa cảm thấy cái hay của bà !. Nhưng Khi hiểu rồi, tôi thấy bà  đúng là  đỉnh cao, Ngọc nói. 

Ngọc nghe bố kể, bà  từng phải kiếm tiửn trả nợ thay chồng. Bà  chính thức đi hát từ 11-17 tuổi, sau đó lấy chồng và  nghỉ hát. Năm bà  40 tuổi, chồng bị tai nạn và  phá sản, bà  hát trở lại. Tuy nhiên, ban ngà y bà  vẫn phải đi gánh nước thuê, là m phụ hồ lấy tiửn nuôi con.

Kim Ngọc khẳng định: Ca trù không thể thiếu trong sự nghiệp tương lai của tôi. Ngọc chỉ là  một trong số các nữ sinh viên Học viện à‚m nhạc Quốc gia đang theo đuổi ca trù tại CLB Thăng Long.

Với sự hỗ trợ của những người yêu ca trù (có người đửu đặn từ TPHCM gử­i tiửn ra nuôi CLB), hà ng tháng CLB tổ chức một buổi hát cử­a đình miễn phí với các nghi lễ trang trọng như nhã nhạc, múa Dồn Аại Thạch.

Thăng Long cùng các CLB ca trù khác ở Hà  Nội đang ra sức gìn giữ ngọn lử­a từ những người như Quách Thị Hồ truyửn lại.

Tiền phong
code
Gửi

Tags

Xem thêm

Trang chủLiên hệ quảng cáo: 0902 063 363 Lên đầu trang