Thứ sáu, ngày 9 tháng 2 , 2018

Nhớ Paris thì đi... Hà Nội

NHNTrong muôn vàn cảm xúc của con người, hình như nỗi nhớ có sức mạnh ghê gớm nhất. Lúc này tôi đang nhớ Paris da diết. Đã 6 năm tôi chưa trở lại xứ sở lục giác. Làm sao đây, tháng áp Tết hối hả mà tôi lại lướt chậm trong Paris - Hà Nội của mình.

Nhớ Paris thì đi... Hà Nội
Nhà hát Lớn Hà Nội, công trình tiêu biểu đại diện cho kiến trúc Pháp cổ ở Việt Nam (Ảnh tư liệu)

Chưa giây nào thuyên giảm niềm  yêu chuộng với một thành phố mỹ lệ bậc nhất hành tinh, Paris, danh từ chỉ cần thốt lên, gọi tên, nhắc đến là chất chứa miên man xúc cảm. Yêu Paris là yêu văn hóa, văn minh chồng lớp nhiều giá trị kinh điển, đỉnh cao, một thủ đô đại diện của nền văn minh lớn.

Nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, đạo diễn Pháp J.Cocteau (1889 - 1963) nói: “Không có tình yêu, chỉ có bằng chứng của tình yêu”.

Bằng chứng gì cho tình yêu ấy, những kỷ vật, kỷ niệm mang về từ Paris cách 1 vạn km? Chợt òa một sắc trời Tây Âu vào ánh sáng, tiết lạnh tháng Giêng năm 2018.

Đúng rồi, không khí này, ánh sáng này của Hà thành sao giống Paris cuối thu đến thế. Chênh nhiệt độ kiểu cách mùa, thời gian kém 6 tiếng vào mùa đông, Paris như buông khẽ thân thể diễm kiều đắm mê vào Hà Nội của tôi. Hai nơi đều là ái thành gắn bó sâu nặng, nguồn cảm hứng bất tận.

Nỗi nhớ dâng lên, dâng nước sông Hồng ôm Hà Nội 1008 tuổi, cái ôm qua hơn ngàn năm chưa mỏi, cái ôm đón đợi "thần nhãn" của Lý Công Uẩn nhìn ra đất thiêng rồng cuộn hổ ngồi, ban Chiếu dời đô - một quyết định sáng suốt tầm vóc vĩnh cửu: chuyển kinh đô từ Hoa Lư ra Đông Đô - Thăng Long, nơi sẽ thành chốn phồn hoa đô hội, tinh hoa quần hội, kinh đô của muôn đời. Dấu ấn gần trăm năm thuộc dân Pháp có mặt, cai trị Đông Dương, vẫn còn ở cả ba nước của xứ này; song với Việt Nam, là Thủ đô của Đông Dương - Hà Nội (Tonkin), nơi đặt Dinh Toàn quyền, Ngân hàng Đông Dương. Dấu ấn ấy rõ rệt, đặc sắc và phong phú nhất.

Thời kỳ viên toàn quyền Đông Dương Paul Dumer (sau này là Tổng thống Pháp 1931-1932) đã xây dựng ngôn ngữ kiến trúc ở Hà Nội có giá trị đến ngày nay. Đó là kiến trúc Đông Dương được khai thác từ các yếu tố truyền thống kiến trúc Việt Nam: Tường dày cách nhiệt, hành lang rộng phía trước chuyển tiếp không gian, cửa sổ hai lớp chớp - kính ngăn mưa gió… Ngôn ngữ kiến trúc ấy vẫn hiện diện trên nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu vẫn được sử dụng đến nay, tạo nên di sản lớn lao cho Hà Nội trong tổng thể đô thị hiện tại và tương lai. Có thể kể đến: Bảo tàng Lịch sử, trụ sở Bộ Ngoại giao, Đại học Dược, Viện Pasteur, Dinh Toàn quyền Đông Dương - nay là Văn phòng Chủ tịch nước, Dinh Phó Toàn quyền Đông Dương - Tòa soạn báo Nhân Dân, Dinh Thống sứ Bắc Kỳ - Nhà khách Chính phủ, Phủ Thống sứ Bắc Kỳ - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Tòa án - Tòa án Nhân dân tối cao, Tòa Đốc lý Hà Nội - Sở Ngoại vụ Hà Nội, Sở Thương chính Đông Dương - Bảo tàng Cách mạng, Sở Tài chính Đông Dương - Bộ Ngoại giao, Doanh trại lính Pháp - Bảo tàng Quân sự Việt Nam, Sở Mật thám Bắc Kỳ - Công an TP. Hà Nội, đồn cảnh sát quận 1 - Công an quận Hoàn Kiếm, Trường Mỹ thuật Đông Dương - Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Đại học Y - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Đông Dương - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đông Dương Học xá - Đại học Bách khoa Hà Nội, Viện Pasteur - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Bệnh viện (BV) Lanessan - BV Trung ương Quân đội 108, BV Saint Paul - BV Xanh Pôn, Báo L'Avenir du Tonkin (Tương lai Bắc Kỳ) - Tòa soạn báo HàNộimới, Sở Lưu trữ - Thư viện Đông Dương -  Thư viện Quốc gia Việt Nam, Bảo tàng Louis Finot - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Khách sạn Splendid - Khách sạn Hòa Bình, Ngân hàng Đông Dương - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Nhà máy in Viễn Đông - Trung tâm Văn hóa Pháp, Nhà thờ Saint Joseph - Nhà thờ Lớn, Nhà thờ Tin Lành - Nhà xuất bản Âm nhạc, Nhà tập kèn - nhà biểu diễn vườn hoa Lý Thái Tổ…

Nhớ Paris thì đi... Hà Nội
Trường Cao đẳng tiểu học nữ sinh Pháp (nay là Bộ Tư pháp). Ảnh tư liệu
Hà Nội có rất nhiều góc, điểm gợi nhớ Paris. Bởi thế, mỗi người Pháp khi có dịp ghé qua thành phố này đều cảm thấy những nét rất thân quen từ dáng dấp của những công trình kiến trúc kiểu Pháp. Tại khu trung tâm, vỉa hè Hà Nội chật chội, tận dụng tối đa để làm nơi kinh doanh sinh hoạt, may vẫn có những góc nhỏ café Paris như bên hông khách sạn Metropole hay góc đường Nguyễn Xí - Đinh Lễ…

Di sản vật thể, phi vật thể mang dấu ấn Pháp khiến Hà Nội yêu kiều, nên thơ và đẳng cấp trong sự giao thoa với bản sắc Việt Nam qua biến thiên, biến động lịch sử, xã hội. Những biệt thự xây kiên cố, tường 40 - 80cm, bền vững vài trăm năm hoặc hơn, ở Paris nói riêng và Pháp nói chung, được giữ gìn gần như nguyên vẹn. Thế nhưng, dù Hà Nội thuộc top thành phố cổ kính nhất châu Á và thế giới song lại đang phải chống đỡ trước những giao tranh lớn giữa cơn bão xây dựng, bê tông hóa với việc bảo vệ, bảo tồn kiến trúc cổ kính, giữa mục tiêu phát triển kinh tế, thực dụng với hệ giá trị văn hóa sinh thành. Vì thế, giờ đây đa số biệt thự được xây dựng thời Pháp nhất là những biệt thự dùng làm nơi ở, phục vụ dân sinh ngày càng tàn tã, ọp ẹp xuống cấp, vì quá tải, cơi nới, phá vỡ cấu trúc, bị lấn chiếm, đập bỏ hạng mục hoặc xóa tranh tường, bịt lò sưởi. Chỉ còn số ít biệt thự được giữ nguyên trạng như một số biệt thự làm công thự, đại sứ quán trên đường Điện Biên Phủ - Trần Phú - Phan Đình Phùng. 

Nhiều năm qua, thành phố chú trọng đến phát triển kinh tế, phát triển đô thị song chưa chú trọng tới việc bảo tồn di sản kiến trúc. Cách nhìn nhận có phần thiên lệch này làm cho bộ phận di sản kiến trúc thuộc địa Pháp xuống cấp, bị xâm hại, thậm chí biến mất một phần. Thực tế này làm mất đi giá trị hữu hình và giá trị về lịch sử, văn hóa, xã hội và cộng đồng, khiến cho thế hệ mai sau sẽ không thể hiểu hết về quá trình phát triển của Hà Nội. 

Hà Nội của tôi không phải Paris nhỏ, Paris cũng không hóa thân vào Hà Nội. Gặp nhau nơi sự giao cảm của những đô thị có trí nhớ, với ký ức của thành phố có linh hồn hợp bởi triệu linh hồn nhớ không bao giờ thôi dào dạt. Như ca khúc mới của nhạc sĩ Nguyễn Cường viết về Hà Nội, nơi gia đình ông sinh, sống trọn cuộc đời: “Hà Nội tôi năm tháng rất xưa/ Tình yêu tôi không bao giờ cũ/ Chạm vào đâu cũng thấy thân thương/ Hàng cây góc phố con đường... Chợt nhìn lên một thoáng mây xa/ Chuyện ngày xưa rất xưa còn đó.../ Hà Nội tôi chẳng cũ bao giờ". 
Vi Thùy Linh

Tags

Xem thêm

Trang chủLiên hệ quảng cáo: 0902 063 363 Lên đầu trang