Câu chuyện đầu năm

Đặng Thiêm| 24/01/2023 07:21

Thấy Cửu đến, tôi mừng quá, reo lên câu thơ của cụ Nguyễn Khuyến: Oài! Đã bấy lâu nay bác tới nhà…

tet5.jpg

Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa… phải không?
Anh bạn cố tri người tỉnh của tôi cười như phá tung sự khoái trá vốn có rồi hỏi:
Thế nào? Tết nhất năm nay to không?
Thấy bạn hồ hởi, tôi chỉ tay lên ban thờ:
Thì cũng như mọi năm:
Bạn tặng ta nải chuối vườn nhà và quả bưởi
Như đôi bàn tay dâng trọn vầng trăng.
Chậu quất, cành đào, con cháu sắm
Bà láng giềng mang cho cặp bánh chưng…

Phong vị quá nhỉ? Thế là đủ Tết! Ông ở quê sướng thật! Tình làng nghĩa xóm. Tuyệt! Rất truyền thống. À, mà này, hỏi nhá. Vì sao dân mình lại lấy nải chuối xanh làm thức chủ yếu bày mâm ngũ quả nhỉ?

Thì chuối là cây gần gũi… Ngày xưa nhà nào chả “chuối sau cau trước”? Nải chuối đẹp hình, đẹp sắc, đàng hoàng ở giữa mâm bồng, màu xanh lá cây tôn bật màu vàng quả bưởi. Từng trái mập mạp như những ngón tay xòe, cài được bao quả nhỏ: quất vàng, nho tím, táo xanh non… khác nào những vì sao lấp lánh? Cam quýt viền dưới như chuỗi ngọc. Nhìn vào mâm ngũ quả là thấy cả bầu trời quê, sự phong phú của cây trái vườn nhà… Nhưng có lẽ người xưa còn gửi vào đó nhiều suy ngẫm hơn nữa. Thân chuối ngay thẳng lại nhẵn bóng, lá to không bao giờ rụng, héo rồi vẫn ôm lấy cây che chở. Chuối mọc từng khóm, quây quần như gia đình nhiều thế hệ. Chuối mẹ đơm hoa, kết trái dâng cho đời… Chết đi lại truyền sang con. Cứ thế, đời nối đời tồn tại mãi… Không phải ngẫu nhiên mà trong các đám tang, người ta dùng hai đọt chuối non cắm vào song bình để cúng vong, chẳng phải chỉ vì nó tươi lâu mà đó là chuyện gửi tâm linh.
Có lí, có lí - Cửu gật gù tán thưởng - Quả chuối không phải để nhân giống, chỉ để dâng hiến, quý thật! Chuối xứng đáng là ngôi chủ.

Nói rồi, Cửu nhìn lên ban thờ nhà tôi, chợt hỏi:
Này, theo ông thì tại sao các cụ chỉ dùng gà trống để lễ nhỉ?
Cái này thì mình biết. Ngày xưa, năm nào cũng vậy, ông mình đều chăm bẵm cho con gà trống mã đỏ, mào cờ, chân lụa để cúng Tết. Có lần mình hỏi: “Mẹ cháu bảo dương sao âm vậy. Mình ăn toàn chọn gà mái cho ngon. Sao ông cứ chọn gà trống ạ?”. Ông mình mới giảng: “Đồ hiến tế cốt ở lòng thành, dâng lên thần thánh, tiên tổ nguyện ước của mình. Con gà trống là nó có đủ 5 đức tính quý. Đó là Nhân - Nghĩa - Dũng - Trí - Tín. Nhân là gieo giống tốt cho đời sau. Nghĩa là biết chăm sóc, che chở, chia sẻ mồi ăn với gà mái, gà con. Dũng là dám chống lại kẻ địch mạnh để bảo vệ đàn. Trí là biết dùng mưu mẹo khi đánh nhau, đòn thẳng đòn né, khi kém thế, biết rúc cánh tránh đòn. Cháu xem gà chọi nhau thì biết chứ? Còn Tín, có bao giờ gà báo canh, báo sáng sai đâu?”.

Đúng! Đúng! Các cụ sâu sắc thật! Gà mái sao có đủ năm đức ấy? Nhưng, gà cũng là thực phẩm cao cấp ngày xưa nữa! Thật không dễ gì mà thành phong tục. Nhất là mĩ tục. Tuy nhiên, cũng có những phong tục xuất phát từ những ngộ nhận như tục dựng cây nêu, vẽ cung tên, chọn hướng xuất hành, hẹn người xông đất…

Thấy vẻ nghiền ngẫm của Cửu, tôi trêu:
Ông đúng là nhà tự nhiên của tôi! Xin đừng trách người xưa mê tín. Nhận thức của các cụ đâu đã khoa học? Cái chính là xuất phát từ ước vọng rất lành mạnh, mong cho cuộc sống yên bình, nhiều may mắn, giàu yêu thương. Ví như chuyện “cắt đúm” ở quê tôi xưa…

Cửu vồ vập:
Cắt đúm à? Ông kể đi. Ngày xuân mà! Mình mới chỉ nghe nói hát đúm thôi, tức là nhiều người, nhất là trai gái tụ tập nhau hò hát cho vui.
Vâng, xin hầu cụ.

Tôi trêu Cửu thế và vui vẻ kể.
Mình không biết xếp chuyện này là lệ hay tục nữa, chỉ biết rằng, nó có từ ngày xửa ngày xưa. Và theo các cụ thì trai gái nào mà chả thích? Bố mẹ, ông bà nào mà chả muốn cho con cháu mình như đũa có đôi?
Đúng ra phải gọi là “Đi chợ cắt đúm”? Chợ Đình làng mình (làng Vân Đình, huyện Ứng Hòa, Hà Nội) xưa to lắm. Một tháng 18 phiên, 6 phiên chính họp vào ngày 3 ngày 8. Nhưng chuyện “đi chợ cắt đúm” chỉ diễn ra vào phiên 23 tháng Chạp, ngày ông Công ông Táo lên chầu trời và phiên mồng 8 tháng Giêng đầu năm thôi. Trai, gái rủ nhau. Trai mài đồng chinh sắc lẹm, gái thêu đúm đẹp.

Trước hết, nói về cái đúm. Theo tiếng địa phương, đó là một cái túi nhỏ xinh xinh bằng vải đẹp tự khâu để đựng mấy thứ của con gái như gương, lược, trầu cau, vài đồng xu, đồng chinh, cũng có khi là đôi nụ thông, hoa tai… nghĩa là các thứ “đồ tế nhuyễn của riêng Tây”. Bình thường, các cô giữ đúm rất cẩn thận. Họ cho trong ruột tượng, nghĩa là cái bao thắt ngang trước bụng, bên ngoài còn choàng thêm một cái dây lưng rộng gần gang tay, thắt bỏ múi duyên dáng nữ tính. Bọn kẻ cắp khó mà nhằn. Này nhé, chiếc đúm nằm sát bên sườn, chỗ tay buông xuống, đụng vào có mà bị tóm ngay.

Nhưng những phiên chợ cắt đúm này lại khác. Các cô chỉ giắt sau dây lưng hoặc buộc hờ hững ra phía sau một chút để nó đung đưa cùng nhịp bước chân… Vì không có mục đích mua sắm nên trong đúm đương nhiên không có tiền. Đồ trang sức như nụ thông, khuyên tai dĩ nhiên về đúng chỗ của nó. Trong đúm thông thường chỉ có trầu cau, hoặc một tờ bao hương gấp kĩ (chất liệu để thoa chút má hồng ấy mà), một bông hoa thơm tùy theo sở thích của từng cô…

Họ đi chợ để chơi. Nơi các cô ghé đông nhất là dãy hàng thầy bói để xin một quẻ hoặc đến tam quan chùa Chè với ông đồng, bà cốt để được thì thầm khấn khứa gọi hồn tìm gặp người thân trong một niềm tin ngây thơ, trong sáng. Và, khi các cô ra về thì… đúm thường đã bị cắt tự lúc nào…
Đương nhiên là các cô không hốt hoảng mà chỉ hồi hộp thôi. “Không biết rằng ai mà… kín thế?”. Các cô ý tứ tách ra khỏi bạn bè và lặng lẽ ra về. Dưới vầng nón nghiêng che, nàng kín đáo liếc nhìn để rồi giật mình. Khi mà ai đó đập nhẹ vào vai mà ngượng nghịu cười cười “giả này”, hoặc sỗ sàng chộp lấy bàn tay trách yêu “sao mà vô ý thế?”.

cho-tet.jpg

Nếu là người đã biết và cũng ưng ưng, các cô sẽ tủm tỉm nguýt “rõ dơ” kèm theo một cái liếc nhớ đời cho ai! Nếu phải người không ưng, các cô sẽ vùng vằng ghé nón đi thẳng, mặc cho ai chưng hửng, thẫn thờ.
Nhưng cũng có khi, các cô được một lời ướm ý bâng quơ do tập Kiều:
Thứ này bắt được hư không
Biết đâu Hợp Phố mà mong châu về
Nhác thấy chàng trai thanh lịch, các cô sẵn sàng đối đáp ngay:
Bắt được thì cho em xin
Hay là giữ lấy làm tin cũng là…

Rồi họ đi với nhau một đoạn, trò chuyện bâng quơ, hẹn hò gặp lại… Cũng có khi chả nói câu nào nhưng tín hiệu của tình tứ thì ai mà tả cho được?
Nhưng nếu đoạn đường xuân đôi lứa, các nàng cảm thấy không hợp chuyện cho lắm, hoặc cũng muốn làm kiêu tí chút thì: “Thưa rằng bác mẹ em răn/ Làm thân con gái chớ ăn trầu người”. Cũng có khi là một lời từ chối khéo: “Thầy mẹ em khó tính lắm”… rồi ngoắt đi lối khác.
Nhưng dù sao các cô cũng vui, niềm vui kiêu hãnh… Chỉ buồn cho những cô ra về mà đúm của mình vẫn còn nguyên, sao tránh khỏi chạnh lòng, bâng khuâng! Lòng tự hẹn lòng đợi phiên sau hoặc liều đi chợ khác… Chợ Lau, chợ Quéo, chợ Đanh…

Không ít những đôi lứa nên duyên từ phiên chợ cắt đúm này, cho dù là người làng, người thiên hạ, người dưng…

Uây! - Cửu kêu lên - Thật là một cách ngỏ tình tuyệt vời, thú vị quá! Này, hỏi thật ông nhé! Ông có cắt đúm bà ấy không đấy?
Cụ ơi! Cụ kém cỏi thế? Chúng mình đều lớn với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nam nữ bình quyền, tự do tìm hiểu… thiếu gì những “Trăng vàng bên bóng tre/ Lặng thầm đêm không nói/ Hai lòng cùng lắng nghe…” mà cụ hỏi thế! Tốt nhất bây giờ, anh em mình “thừa lộc” con gà lễ của tôi đi…
Để thêm đậm đà phong tục hả? - Cửu lại cười phá lên ha hả.
Câu chuyện ngày xuân vui quá!

Bài liên quan
  • Khắc khoải bến phà xưa
    Chiều đã ngả sang thu. Thu đã úa sang đông. Đông đã hồng lên những đốm nắng khiến người ta phải thương nhau, nhớ nhau, yêu nhau. Lòng dạ tôi bồi hồi níu thị xã vào trong tầm mắt. Ánh ngày còn chưa tắt, trên những lối cũ nhộn nhịp người xe. Ở đâu đó câu kinh giáo đường đổ dài trên những mái vòm lớp học một thời. Ở đâu đó con vượn đen vẫn tru trơ tiếng hót trong vườn hoa thị xã. À mà không thị xã của tôi đã lên cấp thành phố tự lâu rồi...
(0) Bình luận
  • Khắc khoải bến phà xưa
    Chiều đã ngả sang thu. Thu đã úa sang đông. Đông đã hồng lên những đốm nắng khiến người ta phải thương nhau, nhớ nhau, yêu nhau. Lòng dạ tôi bồi hồi níu thị xã vào trong tầm mắt. Ánh ngày còn chưa tắt, trên những lối cũ nhộn nhịp người xe. Ở đâu đó câu kinh giáo đường đổ dài trên những mái vòm lớp học một thời. Ở đâu đó con vượn đen vẫn tru trơ tiếng hót trong vườn hoa thị xã. À mà không thị xã của tôi đã lên cấp thành phố tự lâu rồi...
  • Chuyện tình bên hồ Tây
    …Người ta đến hồ Tây cùng bạn bè, đến cùng người mình thương. Người ta đến hồ Tây đôi khi chỉ có độc một mình. Để xem cái bao la, cái tráng lệ của cảnh hồ, để tìm xem “cáo trắng, trâu vàng” chuyện có không, tìm về một cô bán chiếu thuở nào.
  • Làng thổi thủy tinh
    Con đê trài chãi ngăn sông với làng, những bến đò bên sông vẫn đẹp như mơ và mát rượi.
  • Tìm dáng mẹ  giữa khói sương
    Tôi trở về phố cũ vào một chiều thu se se lạnh. Bước chân tôi chầm chậm dừng nơi ngõ nhỏ xao xác gió, lác đác lá vàng rơi phủ đầy lên ký ức. Thấp thoáng trong chiều, bóng ai hao gầy sao giống dáng mẹ tôi đến thế. Thỉnh thoảng trên đường đời tấp nập, tôi lại bắt gặp vài bóng hình mảnh mai giống mẹ khiến lòng tôi không khỏi bâng khuâng. Bao nhiêu mùa thu đã trôi qua, tôi vẫn thẫn thờ tìm hình dáng mẹ giữa dòng đời hối hả.
  • Câu chuyện mùa thu ấy
    Tôi còn nhớ mùa thu năm ấy, chị Phương (chị ruột tôi) đã là học trò trường Nữ học Trưng Vương (26 Hàng Bài. Hà Nội). Chị Phương hơn tôi bảy tuổi rất ra dáng thiếu nữ mặc áo dài đi học. Chị thường hát một bài hát ca dịu dàng, có câu: “Với bao tà áo xanh, đây mùa thu.” (1)
  • Nhớ mùa sim chín
    Thiên nhiên thật diệu kỳ khi tiết thu về, đâu đó trên cây những cái lá già bắt đầu có những đốm vàng. Ban ngày khí trời vẫn nóng nhưng đêm se lạnh, khi ngủ phải có cái chăn mỏng bên mình. Ngày bắt đầu ngắn lại, đêm nhích dài ra.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thăng Long - Hà Nội, mạch nguồn cảm xúc
    Nhà Lý coi đạo Phật là Quốc giáo nên không ít những nhà sư giỏi giang được mời về làm tham mưu, giúp rập cung đình như Nguyễn Minh Không, Từ Đạo Hạnh, Đào Cam Mộc…
  • Chờ đón những bứt phá
    Một mùa xuân mới đã đến, mùa xuân của một khởi đầu mới sau hơn 2 năm vì đại dịch, cả nước chúng ta phải thực hiện giãn cách xã hội. Với anh chị em văn nghệ sĩ Thủ đô Hà Nội lại càng thấy mới mẻ trên chặng đường đầu của nội dung Hội nghị Văn hóa toàn quốc - Tháng 11/2021.
  • Chuyện kể bên dòng Đại Lan
    Sông Hồng chảy vào Việt Nam, từ Hà Khẩu, Lào Cai đến cửa Ba Lạt, Nam Định dài 556km. Dòng sông thân thuộc có nhiều tên gọi, gắn với những vùng đất mà sông chảy qua.
  • Những nhà văn nổi tiếng thế giới sinh năm Mão
    Trong lịch sử văn học thế giới từ xưa đến nay đã có vô số nhà văn, nhà thơ nổi tiếng, tài danh nhưng trong bài này người viết chỉ nêu danh một số những nhà văn nổi tiếng sinh vào năm Mão.
  • Hội Lim nghiêm cấm hát quan họ ngửa nón xin tiền, không hát văn nhảy đồng
    Đó là các nội dung được ban tổ chức Lễ hội vùng Lim xuân Quý Mão 2023, huyện Tiên Du (Bắc Ninh) nghiêm cấm tại hội Lim diễn ra trong hai ngày 12 và 13 tháng Giêng, tức mùng 2 và mùng 3/2 dương lịch.
Đừng bỏ lỡ
  • Phố ông đồ
    Phố ông đồ
  • Cảm ơn ạ, thủy tiên!
    Một trong những thú vui cuối năm của tôi là mũ áo sùm sụp, đan tay người thương rồi dạo Đồng Xuân trong gió lạnh cạn mùa. Gạn chút năm cũ với mây xám đêm dài, với chè chén bên Gầm Cầu, thật không khác gì được sắm Tết trong cái nhớ Tết. Tết của chuyện kể hiền như thần thoại, của mùi vị óng ánh bên trong ván cửa lùa, của thú chơi tài tử hào hoa, của mùi pháo cũ tiễn nhiều năm cũ.
  • Tết xưa trong những trang sách cũ
    Trong tâm thức của mỗi người Việt, ngày Tết là một ngày thiêng liêng. Đó là ngày đoàn tụ gia đình, ngày con người trở về với quê hương bản quán, về với họ hàng, tổ tiên. Tết không chỉ là dịp nghỉ ngơi, được vui chơi, mà đó còn là dịp để sum họp, để thăm hỏi, chúc tụng. Với nhà văn Vũ Bằng, Tết là phải về quê.
  • “Mùa xuân dâng Đảng” qua những trang sách, báo
    Hướng tới kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2023), mừng xuân Quý Mão 2023, Thư viện quốc gia Việt Nam tổ chức trưng bày tư liệu sách, báo với chủ đề “Mùa xuân dâng Đảng” tại 31 Tràng Thi (quận Hoàn Kiếm).
  • Hà Nội: Hoàn thiện dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trình Quốc hội cho ý kiến vào cuối năm 2023
    UBND TP Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 36/KH-UBND về nghiên cứu, đề xuất chính sách, lập hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và theo dõi đánh giá tình hình thi hành Luật Thủ đô trên địa bàn TP Hà Nội năm 2023.
  • Thủ tướng đôn đốc thực hiện nhiệm vụ sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 2023
    Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 27/1/2023 đôn đốc các bộ, ngành, địa phương thực hiện nhiệm vụ trọng tâm sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.
  • "Dấu ấn thành Nam": Những mốc son trong dòng lịch sử dân tộc
    Ngày 28/1, tại không gian văn hóa Bảo tàng tỉnh Nam Định đã diễn ra lễ khai mạc Triển lãm "Dấu ấn thành Nam". Sự kiện do Bảo tàng tỉnh Nam Định và Trung tâm lưu trữ quốc gia I thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước phối hợp tổ chức.
  • Chương trình Hòa nhạc đặc biệt chào xuân Qúy Mão 2023
    Ngày 29/1 tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Chương trình Hòa nhạc đặc biệt chào xuân 2023 - New year concert 2023 do Bộ Công an chỉ đạo tổ chức nhân kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng (3/2/1930 - 3/2/2023) và đón xuân Quý Mão 2023. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên Truyền hình CAND (kênh ANTV).
  • Chủ tịch TP. Hà Nội gửi thư khen 6 huyện về triển khai dự án Vành đai 4
    Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trần Sỹ Thanh vừa gửi thư khen 6 huyện: Thanh Oai, Đan Phượng, Sóc Sơn, Mê Linh, Thường Tín, Hoài Đức về triển khai dự án Vành Đai 4 - Vùng Thủ đô.
  • Quyết liệt bảo đảm an toàn Lễ hội và hoạt động vui xuân của nhân dân sau Tết Nguyên đán
    Ngày 26/01/2023, Đại tướng Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an có Thư khen gửi cán bộ, chiến sĩ lực lượng Công an nhân dân đã không quản ngại khó khăn, gian khổ, tận tụy với công việc, ngày đêm căng mình với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT) dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.
Câu chuyện đầu năm
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO