Chiếc quạt gắn bó một thời

Hanoimoi| 11/09/2022 16:15

Cái tên “con cóc” đủ cho ta mường tượng ra hình dáng chiếc quạt. Năm 1965, bộ phận sản xuất quạt điện của Xí nghiệp Điện thông và Điện cơ Tam Quang sáp nhập thành Xí nghiệp Điện khí Thống Nhất (sau đổi là Điện cơ Thống Nhất), chuyên sản xuất các loại quạt điện phục vụ nhân dân. Quạt “con cóc” ra đời và sớm được người dân Hà Nội ưa dùng...

Chiếc quạt gắn bó một thời
Những chiếc quạt gắn bó với thời kỳ bao cấp.

Thân quạt nhỏ gọn có đường kính khoảng 10cm và hình dáng như chú cóc đang ngồi. Ba cánh nhựa quay rất tít. Đế quạt làm bằng thanh sắt tròn có đường kính 1cm, uốn gần như hình chữ U, để bàn hay đặt ở giường ngủ đều tiện dụng. Cũng như xe đạp Thống Nhất, quạt con cóc có chất lượng và là một thương hiệu uy tín lúc bấy giờ. “Chú cóc điện” be bé vậy thôi, nhưng giá thành là 35 đồng, so với lương thợ cơ khí Nhà máy Dệt 8/3 là 48 đồng, hay lương kỹ sư 64 đồng thì giá ấy khá cao, nên người dân “định vị” luôn thành cái tên là “quạt 35 đồng”. 

Hồi ấy, người dân ngoại thành vẫn dùng quạt nan là phổ biến. Chạy gạo, chạy tiền cho đàn con ăn học đã đứt hơi, mơ gì đến chiếc quạt điện 35 đồng. Riêng cán bộ, công nhân, viên chức ở nội thành thì cố gắng chi tiêu tiết kiệm, dần dà cũng sắm được cho gia đình “chú cóc điện”. Gia đình nào có 3 - 5 con, bố mẹ cố gắng lắm cũng chỉ tậu được hai “chú”. Nhà tôi có ba mẹ con thì mẹ chỉ sắm một chiếc. Mẹ đi làm ca chiều đến khi tan ca, về đến nhà đã 11h đêm nên hai chị em ăn cơm, học bài, làm bài tập, đều bày sách vở ra giường rồi dùng chung quạt, chứ đâu có quạt cây, máy điều hòa, bàn học đẹp như bây giờ. Khi ngủ, ba mẹ con phải nằm ngang cho gió quạt thổi chênh chếch, em bé nhỏ nhất được ưu tiên nằm cạnh quạt, mẹ nằm trong cùng. Những đêm hè nóng nực quá mẹ vẫn phành phạch chiếc quạt nan trên tay. Cứ như thế, những mùa hạ ngột ngạt trôi qua, đang tuổi ăn tuổi lớn nên chúng tôi không biết mất ngủ là gì. Chỉ có mẹ nhiều đêm khó ngủ, giật mình tỉnh giấc thấy mẹ giang tay quạt thêm cho tôi. Chõng tre bên cạnh, bà tôi cũng đang quạt lạch phạch chiếc quạt lá cọ.

Năm 1971, nhà có thêm chiếc quạt “tai voi” của Liên Xô, mẹ nhờ bác tôi mua giúp theo tiêu chuẩn cán bộ. Gọi là quạt “tai voi”, vì ba cánh cao su to hệt như tai chú voi. Cái đế bằng gang đúc pha hợp kim chắc chắn, hình bầu dục, đỡ thân quạt cũng bằng gang đúc to tròn như trái mít cỡ 1kg. Vui sướng nhất là cả nhà đều được mát khi quây quần ăn cơm, vì quạt có cái “tuốc lăng” điều khiển cho thân quay các hướng.

Chiếc quạt gắn bó một thời
Những chiếc quạt gắn bó với thời kỳ bao cấp.

Cho đến khi tôi lớn bổng, 16 tuổi rồi, cả nhà vẫn dùng chiếc quạt “con cóc” và quạt “tai voi”. Tôi thức khuya học bài để thi tốt nghiệp và thi đại học, có “chú cóc điện” thủy chung làm bạn. Lúc ấy, quạt trần của Nhà máy Điện cơ Thống Nhất cũng hiếm như xe đạp Favorit của Tiệp Khắc mà các anh chị đi du học mang về, không phải nhà nào cũng có. Sau ngày đất nước thống nhất, cán bộ vào các tỉnh, thành phố miền Nam công tác thì quạt Biên Hòa mới xuất hiện ở Hà Nội. Cả khu tập thể Nhà máy Dệt 8/3 có lẽ chưa đến mươi nhà có chiếc quạt này. Mọi nhà dùng quạt Điện cơ như một nếp tiêu dùng quen của người Hà Nội. 

Những năm 1980 - 1990, ai được đi học tập, lao động tại Liên Xô khi về thường cố gắng “ôm” vài chiếc nồi áp suất, bàn là, ấm điện... và nhất định không thể thiếu chiếc quạt Orbita nhỏ gọn, vỏ và cánh làm bằng nhựa dẻo cao cấp thay cho quạt “tai voi”... Nhà máy Điện cơ Thống Nhất cũng loay hoay cải tiến mẫu mã và chất lượng để cho ra đời thế hệ quạt Hoa sen chân đế to đùng, cao khoảng gần 50cm, có lồng sắt bảo vệ ba cánh sắt to bản cỡ 20cm, cao khoảng 45cm để tạo gió mạnh. Giá quạt Hoa sen hồi đó đắt đến nỗi tôi và chị hàng xóm rủ nhau ra gian hàng ở Triển lãm Giảng Võ xem quạt rồi lại bấm bụng về tay không, chịu khó dùng quạt trần cũ vậy. Dân lao động vẫn ưa dùng quạt “con cóc” thông dụng. Nhà bạn tôi, ba chiếc giường thì có ba chú cóc điện. Một chiếc quạt trần Điện cơ treo ở phòng khách, thế là đủ gió mát cho cả nhà. 

Từ năm 1995 đến gần đây, dù đã có quạt nhập khẩu và quạt do nhiều doanh nghiệp trong nước sản xuất, phong phú về chủng loại nhưng chiếc quạt “con cóc” đã qua tuổi lục tuần vẫn gắn bó với nhiều gia đình, dùng để quạt khi nhóm lò than, tráng bánh cuốn, hầm xương cho nồi nước dùng làm bún, phở... Thủ đô ngày càng mọc lên nhiều nhà cao tầng chọc trời, tiện nghi hiện đại, vậy mà vẫn còn không ít “chú cóc điện” ngày ngày thức khuya dậy sớm cùng người chủ tần tảo, để cống hiến cho người Hà Nội và du khách bốn phương những món ngon Hà thành.

(0) Bình luận
  • Lễ hội làng Chử Xá là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia
    Ngày 7/2 (tức ngày 17 tháng Giêng năm Quý Mão), UBND huyện Gia Lâm đã long trọng tổ chức Khai mạc Lễ hội làng Chử Xá năm 2023 và công bố Quyết định công nhận Lễ hội làng Chử Xá, xã Văn Đức là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đồng chí Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội đã đến dự.
  • Lễ rước kiệu Thánh Đền Và thu hút du khách
    Lễ rước kiệu Thánh từ Đền Và, thị xã Sơn Tây qua sông Hồng sang Đền Ngự Dội, huyện Vĩnh Tường thu hút hàng ngàn người dân và du khách thập phương.
  • Độc đáo Lễ rước kiệu Thánh hồi đình Tường Phiêu
    Nằm trong Lễ hội truyền thống đình Tường Phiêu (còn gọi là đình Cả), xã Tích Giang, huyện Phúc Thọ, Hà Nội, tối 4/2 (tức 14 tháng Giêng năm Quý Mão), Lễ rước kiệu Thánh hồi đình Tường Phiêu diễn ra với màn rước vô cùng độc đáo, thu hút hàng nghìn người dân tham gia.
  • Độc đáo lễ hội truyền thống ''Tế khai sắc, Rước khai xuân'' tại đền Voi Phục
    Sáng 4/2, tại di tích quốc gia đặc biệt “Thăng Long Tứ Trấn” - đền Voi Phục, quận Ba Đình tổ chức khai mạc lễ hội “Tế khai sắc, Rước khai xuân” năm Quý Mão 2023. Dự lễ khai mạc có Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong.
  • Gia tộc
    Gia tộc có vẻ là khái niệm dính với thời phong kiến, làng xóm và thành thị chưa cách biệt nhiều.
  • 10 câu đối ở Trấn Vũ quán
    Trấn Vũ quán (nay là đền Quán Thánh) nằm ở phía Bắc kinh đô, là một trong tứ trấn của kinh thành Thăng Long. Theo văn bia khắc bài minh của vua Lý Thái Tổ ngày 20 tháng Năm năm Thuận Thiên thứ hai (1011) hiện đang lưu ở đền Sái (làng Thụy Lôi, xã Thụy Lâm, huyện Đông Anh) thì sau khi lên ngôi, Ngài tiến hành rước duệ hiệu Thánh Huyền Thiên về ngự ở đền Trấn Vũ với mong muốn nhờ uy linh của Thánh để “điện quốc đô” (khiến kinh đô vững bền).
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Hà Nội và nỗi nhớ
    “Hà nội ơi, mong được bình an/ Hơn nửa đời tôi nợ người nhiều lắm/ Dẫu chẳng sinh ra nhưng là nơi tôi sống/ Và mỗi khi xa lại nhớ giống quê mình”.
  • "Chuyện của Vũ": Tự sự của người họa sĩ
    “Chuyện của Vũ” là tên gọi của chuỗi triển lãm, giới thiệu tác phẩm của họa sĩ Trần Trọng Vũ tại Ánh Dương Art Space và tại Hanoi Studio Gallery, kéo dài từ tháng 12/2022 đến hết ngày 25/2/2023.
  • Triển lãm tranh “Bốn mùa tịnh an” của họa sĩ Vũ Tuyên
    Từ ngày 6/2 đến ngày 15/2/2023, tại tầng 1 Nhà triển lãm 16 Ngô Quyền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, họa sĩ Vũ Tuyên giới thiệu tới công chúng các tác phẩm mới của mình trong triển lãm mang tên “Bốn mùa tịnh an”.
  • Kinh nghiệm tham quan Văn Miếu Quốc Tử Giám
    Được xem là Trường Đại học đầu tiên Việt Nam, Văn Miếu Quốc Tử Giám không những là chứng nhân cho ngàn năm văn hiến mà còn là một quần thể kiến trúc cổ kính và độc đáo. Trước đây, Văn Miếu là nơi dựng các tấm bia đá ghi danh các hiền tài đỗ đạt trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa, tiến sĩ. Ngày nay, Quốc Tử Giám đã trở thành địa điểm tham quan du lịch nổi bật thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
  • Sắc màu Tây Tạng độc đáo của chùa Long Quang
    Được xây dựng theo lối kiến trúc Kim Cương Thừa cùng bảng màu đa sắc như nhiều ngôi chùa truyền thống ở Nepal hay Tây Tạng, chùa Long Quang là nơi thu hút nhiều phật tử theo phái Mật Tông.
Đừng bỏ lỡ
Chiếc quạt gắn bó một thời
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO