Chuyện ít biết về Tết Trung thu

Hanoimoi| 10/09/2022 16:49

Tết Trung thu với người Việt Nam quan trọng thứ hai sau Tết Nguyên đán. Ở Trung Quốc, Tết Trung thu có ý nghĩa đoàn viên, ở Hàn Quốc và Nhật Bản lại mang ý nghĩa tạ ơn trời đất cho họ mùa màng bội thu. Nhưng ở Việt Nam, Trung thu là tết dành cho con trẻ.

Chuyện ít biết về Tết Trung thu
Mâm cỗ Trung thu truyền thống của người Hà Nội xưa.

Mâm cỗ trông trăng

Ở Hà Nội xưa, dịp Tết Trung thu, tùy theo gia cảnh song nhà nghèo cũng phải bày một bàn cỗ, nhà khá giả bày tới ba bàn. Ở bàn thứ nhất có ba ông trạng xếp hàng ngang, ngồi giữa là ông Tiến sĩ mặc áo, đội mũ, cân đai, cờ biển; hai bên là ông Thám hoa và Bảng nhãn. Trước mặt các vị Tam khôi có chiếc án thư thu nhỏ, bên trên đặt một bộ ấm chén cùng nậm rượu. Bên cạnh là giá gỗ cắm cờ biển, hèo roi theo nghi thức một đám rước quan nghè vinh quy bái tổ.

Bên phải các vị Tam khôi là con ngựa giấy thắng đủ yên cương, có chiếc võng ba đòn với bốn phu khiêng. Tại sao người Hà Nội lại đặt các vị Tam khôi ở hàng đầu? Vì họ mong muốn con cháu học hành đỗ đạt, làm quan sẽ đổi đời và mang lại danh tiếng cho gia đình, dòng họ. Với gia đình sùng bái thần Phật, người ta sắm bộ đình, chùa bằng nan phủ giấy hay gỗ tiện. Đồ gỗ thì sắm ở Hàng Tiện (tương ứng từ đầu Hàng Gai đến cuối phố Hàng Đào ngày nay), còn đồ bằng giấy thì mua ở Hàng Mã.

Chiếc bàn thứ hai bày ba đĩa sứ men nhạt lót lá trắc bách diệp giả làm rong rêu. Trên bàn đặt những con giống thủy sinh gồm tôm, cua, lươn, trạch, ếch, nhái, ba ba cho đến cá trắm, cá chép, cá trê, cá quả… làm bằng bột nếp ngào đường mua ở phố Hàng Đường. Những con giống này được tô màu trông sống động như thật, trẻ con chơi xong có thể ăn. Chiếc bàn thứ ba bày hoa lá cắt bằng lụa, giấy và các con giống tỉa bằng hoa quả, vỏ bưởi như chó, thỏ, chim… Xen kẽ là đĩa bánh khảo, bánh dẻo, bánh nướng có chữ “Trung thu nguyệt bính”. Tối ngày rằm, cả gia đình bày cỗ trước cửa nhà, trăng lên cùng nhau ăn bánh, uống trà, thưởng thức trăng thanh gió mát.

Sau khi phá cỗ, trẻ em bê các con giống cùng đèn đuốc bày ra hè đường, vừa ăn vừa xem rước rồng, múa sư tử. Nhà khá giả treo sẵn bánh pháo, thấy đoàn múa đi qua là đốt, tức thì họ dừng lại rồi vào múa. Để đoàn múa lâu hơn, chủ nhà treo bao đỏ bên trong có tiền lên cao, các thành viên đội múa sư tử sẽ công kênh nhau lấy tiền thưởng.

Những điều ít biết

Ngoài cỗ trông trăng, gia đình nào cũng sắm đồ chơi cho con trẻ, chủ yếu là các loại đèn ông sao, con cá, con thỏ, con cua, đèn cù, trống, mặt nạ…

Đồ chơi dân gian truyền thống gắn với tín ngưỡng, tôn giáo và văn hóa. Cái trống khẩu trẻ con thường gõ “tung tung” ngày Tết Trung thu có gốc gác từ trống đánh ngày hội làng và trong nghi thức rước nước, một lễ hội cổ xưa của nền văn minh lúa nước. Pháo đốt trong đêm Trung thu, đám tang, đám cưới, Tết Nguyên đán, tế lễ Thành hoàng làng, xa xưa dùng để khu tà, trục quỷ. Đèn con cá theo văn hóa Trung Quốc để xua đuổi con cá yêu tinh. Đèn ông sao phỏng theo thuyết Ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ… Theo thời gian, nhận thức về tự nhiên, xã hội thay đổi nên nhiều yếu tố lạc hậu như ma thuật hay pháp thuật bị loại bỏ.

Từ cuối thế kỷ XIX trở về trước, hầu hết khung đèn đều làm bằng tre, nứa, mây, bên ngoài dán giấy dó nhuộm màu. Từ cuối thế kỷ XIX cho đến ngày nay, các làng nghề thay giấy dó bằng giấy bóng kính nhập nên ánh sáng lung linh hơn. Nhiều người cho rằng, đèn Trung thu đốt bằng nến nhưng thực tế không phải, vì dùng nến ngọn lửa không đều, lúc to lúc nhỏ. Nếu đứa trẻ vô ý để nghiêng đèn, giấy sẽ cháy. Đèn được đốt bằng dầu ve - loại dầu ép từ quả thầu dầu tía, sau đó cho vào lọ sứ nhỏ có bấc dẫn. Để lọ dầu không đổ, người thợ buộc lọ sứ vào cán bằng dây thép. Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, bên cạnh đồ chơi dân gian truyền thống còn có đồ chơi bằng sắt tây.

Những người thợ phố Hàng Thiếc (quận Hoàn Kiếm) và làng Khương Hạ (nay thuộc phường Hạ Đình, quận Thanh Xuân) dùng những miếng sắt bỏ đi làm thành con bướm có thể vỗ cánh, con thỏ tự đánh trống hay Hai Bà Trưng cưỡi voi trên xe có bánh, Thánh Gióng cưỡi ngựa, lại có cả xe tay, ô tô… Đặc biệt, món đồ chơi sắt tây được trẻ con yêu thích nhất là tàu thủy chạy bằng dầu hỏa hoặc đơn giản hơn là gắn miếng xà phòng vào đuôi, xà phòng tan sẽ đẩy con tàu về phía trước.

Xã hội thay đổi nên phong tục cũng thay đổi. Bây giờ, mâm cỗ Trung thu cho trẻ con trông trăng rất đơn giản. Đồ chơi dân gian truyền thống, đồ chơi sắt tây bị đồ chơi nhựa, đồ chơi công nghệ lấn át và có nguy cơ mai một.

(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Bản nhạc êm đềm có tên là Hà Nội
    Mười tám tuổi, lần đầu đến Thủ đô vào một ngày mùa hè, Hà Nội năm đó (1992) khác xa Hà Nội bây giờ nhưng những nét văn hóa truyền thồng thì vẫn không khác nhiều. Tôi được đi dạo những nơi mà nhiều bạn cùng trang lứa ở quê hương phải hàng chục năm sau mới có được.
  • Lễ hội hoa Mê Linh 2022
    Thông tin từ Sở Du lịch Hà Nội, từ ngày 9 đến 11/12, huyện Mê Linh (Hà Nội) sẽ tổ chức chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch, nổi bật là Lễ hội hoa Mê Linh để thu hút du khách.
  • Sau 10 năm, Hà Nội sắp có Khu phố đi bộ kết hợp ẩm thực ở Đảo Ngọc Ngũ Xá
    Người dân Hà Nội đang mong chờ sự kiện khai trương Khu phố ẩm thực đêm kết hợp đi bộ Đảo Ngọc Ngũ Xá (bán đảo Trúc Bạch) sắp tới đây.
  • Họp báo thông tin về Kỳ họp thứ 10, HĐND Thành phố khóa XVI
    Chiều 2/12, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội tổ chức họp báo thông tin về Kỳ họp thứ 10, HĐND Thành phố khóa XVI, diễn ra từ 7 đến 10/12/2022 tới. Đồng chí Phạm Quí Tiên, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố chủ trì hội nghị.
  • Khai mạc Liên hoan Xiếc quốc tế tại Hà Nội năm 2022
    Tối 2/12, tại Rạp Xiếc trung ương (quận Hai Bà Trưng, Hà Nội), Liên hoan Xiếc quốc tế 2022 với sự tham gia của 9 đơn vị nghệ thuật trong nước và quốc tế đã chính thức khai mạc.
  • Bí thư Thành uỷ TP Hà Nội đối thoại với phụ nữ Thủ đô
    Sáng nay 30/11, Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Thành uỷ TP Hà Nội Đinh Tiến Dũng chủ trì buổi đối thoại với phụ nữ Thủ đô năm 2022.
  • Khai mạc Kỳ họp thứ 17 Ủy ban liên Chính phủ Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể
    Tối 27/11/2022 (giờ địa phương), tại Thủ đô Rabat, Vương quốc Maroc, Ủy ban liên Chính phủ Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể long trọng tổ chức lễ khai mạc Kỳ họp thứ 17.
  • Phim "Tro tàn rực rỡ" giành giải lớn tại Liên hoan phim Ba châu lục
    Rạng sáng ngày 28/11 (giờ Việt Nam) tại khán phòng Stereolux, thành phố Nantes, Pháp diễn ra Liên hoan phim Ba châu lục (Festival des 3 Continents) 2022. Bộ phim "Tro tàn rực rỡ" của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đã xuất sắc giành giải thưởng danh giá nhất Montgolfière d’or (Golden Baloon).
  • Chủ tịch nước biểu dương nhà văn trẻ Nguyễn Bình
    Chiều 28/11, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã có buổi gặp với tài năng văn học trẻ Nguyễn Bình. Nguyễn Bình năm nay 21 tuổi, là du học sinh Việt Nam tại Mỹ. Anh là người được nhắc đến rất nhiều thời gian gần đây sau khi được Hội Nhà văn trao giải tác giả trẻ ở hạng mục Văn học dịch với tác phẩm dịch "Truyện Kiều" sang tiếng Anh năm 2021.
  • Cẩm nang tôi - có Hà Nội lâu rồi
    Có một Hà Nội rộng dài văn hiến, sắc nước hương trời luôn níu giữ trái tim tôi. Tôi chẳng có gì dành tặng cho mảnh đất ôn nhu đẹp đẽ ấy ngoài tấm thịnh tình của một người tỉnh lẻ chân quê. Yêu thương này tôi muốn nói. Nỗi nhớ này tôi muốn gọi. Hà Nội của tôi, ''quốc hồn quốc tuý'' của dân tộc Việt Nam tôi. Tâm thế ''rồng cuộn, hổ ngồi'' đã trải qua bao biến cố thăng trầm theo dấu hài lịch sử.
Chuyện ít biết về Tết Trung thu
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO