Đình Bà Tía

Phương Anh (T/h)| 21/11/2022 11:08

Đình Bà Tía hay đình Vĩnh Ninh, là ngôi đình thuộc làng Vĩnh Ninh, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Ngôi đình này thờ bà Tía, một trong các nữ tướng của Hai Bà Trưng.

Di chỉ Văn Điển cho chúng ta biết Vĩnh Quỳnh là vùng đất cổ, mấy nghìn năm trước đã có con người sinh sống ở đây. Điều này đã minh chứng bằng việc dân làng Vĩnh Ninh thờ hai vị thành hoàng Bạch Xà (thần rắn), Thổ Địa (thần đất) có công đánh giặc Ma Lôi, Xích Tỵ từ thời Hùng Duệ vương. Đây cũng là quê hương của Bà Tía, một vị tướng của Hai Bà Trưng chống giặc Đông Hán vào đầu Công nguyên (40 - 43).

Sự tích “Đệ nhất nữ vương thần nữ” kể về Bà Tía như sau: “... Ở khu đất Vĩnh Hưng thuộc phủ Thanh Đàm có nhà họ Trương tên Thành, vợ là Trần Thị Hội, gia cư giàu có chuyên làm việc thiện. Bấy giờ ông đã ngoài năm mươi, bà đã bốn mượn ba tuổi vẫn chưa có mụn con nối dõi. Một hôm bà nằm mộng xuống thuỷ cung chơi, gặp hoàng hậu của Long vương cho một đoá hoa sen. Từ đó bà mang thai, đến ngày 12 tháng hai năm Nhâm Thân sinh được một con gái, tiếng khóc oang oang, hương thơm toả khắp nhà, da trắng như ngọc, mắt sáng như gương. Cha mẹ đặt tên là Trương Tử Nương. Khi mười lăm tuổi, nàng có vẻ đẹp cá lặn chim sa, bốn đức kiêm toàn, đàn giỏi hát hay, ham gươm thích ngựa, văn võ kiêm toàn. Tiếng lành đồn khắp gần xa, nhiều tạo nhân mặc khách đánh tiếng ngỏ lời nhưng nàng đều từ chối. Chẳng may ngày 10 tháng 3 năm ấy cha mẹ đều không bệnh mà mất, nàng đến sống với cô ruột ở Vĩnh Hưng. Lúc này Hai Bà Trưng đã đánh thắng Tô Định, xưng vương, đất nước thanh bình, hai bà đi du ngoạn khắp nơi, xa giá đến đâu đều được dẫn chúng nghênh đón. Đến trang Vĩnh Hưng, nghe tin nàng Tía dung mạo khác thường, đối đáp thông minh nên cùng Hai Bà Trưng kết làm chị em... Rồi vua bà truyền xây một cung điện để thỉnh thoảng về ngự, nàng Tía cũng được vào trong đó.

Đất nước yên bình chưa được bao lâu, nhà Hán lại sai Mã Viện và Lộ Bác Đức đem ba vạn quân xâm lược. Hai Bà Trưng lại cùng tướng sĩ lên đường chống giặc. Nàng Tía mộ được hơn hai nghìn quân tiếp ứng. Quân Hai Bà Trưng chiến đấu rất dũng cảm nhưng thế giặc mạnh, quân đông nên Hai Bà Trưng tử tiết ở sông Hát Môn. Nghe tin dữ, nàng Tía càng tấn công giặc mạnh hơn ở cửa Thần Phù. Bỗng… tự nhiên trời đất tối sầm rồi không thấy Tử Nương đâu nữa. Hôm ấy là ngày 13 tháng 1”.

Đình Bà Tía toạ lạc trên khu đất cao ở giữa làng, quay hướng nam. Trước cửa đình có hồ lớn, qua sân rộng là cửa đình xây kiểu trụ biển, nối cổng chính với hai cổng phụ là bức tường gạch xây lửng, hai cổng phụ xây kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, đầu dao cong. Qua cổng chính là Phương đình để trống xung quanh, mái kiểu như cổng phụ, các đầu đao cong vút, giữa nóc mái đắp nổi hình lưỡng long ngậm hổ phù. Song song với Phương đình cách một khoảng sân nhỏ là tả mạc hữu mạc xây kiểu ba gian hai chái. Toà Đại đình đồ sộ gồm năm gian, hai chái, lòng nhà rộng, nền được tôn cao một mét, lát gạch Bát Tràng. Hậu cung nối với gian giữa toà Đại đình tạo nên kết cấu kiểu chữ “đinh” ngăn cách bằng bốn cánh cửa bức bàn chạm thủng sơn son, trong Hậu cung để ba cỗ long ngai bài vị, các tay ngai đều trang trí hình đầu rồng. Ngai giữa thờ Bà Tía, hai bên là thờ quan quân.

Trải bao thăng trầm của lịch sử, đình Bà Tía vẫn được giữ nguyên dáng vẻ ban đầu, đồ sộ, nguy nga và độc đáo do những bức y môn, cửa võng, các bức cốn đều được chạm thủng theo các đề tài: tứ linh, tứ quý, rồng ngậm ngọc... Đình còn được giữ nhiều di vật quý gồm: ba cuốn thần phả, hai mươi ba đạo sắc phong sớm nhất là năm Cảnh Hưng thứ 14 (1753), một bản khuyến nông của vua Quang Trung, hai cổ kiệu sơn son thếp vàng, đỉnh đồng, câu đối hoành phi...

Dâu bể thời gian, nhưng từ trong ký ức của mỗi người Vĩnh Ninh không bao giờ phai mờ hình ảnh của ngôi đình một thời sôi động kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây là nơi hội họp và làm việc của các cán bộ cách mạng thời kỳ hoạt động bí mật, trong đó có tướng Vương Thừa Vũ - người con của Vĩnh Ninh, chỉ huy trưởng của mặt trận Hà Nội 60 ngày đêm chiến đấu chống Pháp mở đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946 - thuở nào từng qua lại ở ngôi đình... Có câu:

Vĩnh Ninh sáng mãi ngôi đình

Sáng vùng đất cổ, sáng hình người qua.

Hội đình Bà Tía tổ chức từ ngày 8 đến ngày 10 tháng hai hàng năm. Sáng mùng 8 tháng hai các vị lãnh đạo xã, thôn cùng các vị cao niên dâng hương ở trong đình. Sau lễ dâng hương đội múa rồng, múa sư tử biểu diễn ở ngoài sân. Buổi chiều rước: tả hữu nhập điện. Đám rước bên tả xuất phát từ bên ngoài nơi thờ ông Xà Công, Thổ Địa. Sáng 9 tháng hai các cụ tế nội án. Chiều 9, ngày 10 và 11 khách thập phương, những người làng đi làm ăn xa về lễ thánh. Sáng 12 tháng 2 rước “tả hữu hoàn cung” đội hình như ngày mùng 8, bên tả rước từ đình về miếu, bên hữu rước về gò giá ngự.

03lhvinhninh(1).jpg
Lễ hội tổ chức hàng năm nhằm tưởng nhớ công ơn bà Tía.

Cùng với tướng Lê Chân ở cửa biển Hải Phòng, nữ tướng Bát Nàn ở vùng Tiên Hưng, Thái Bình, với Đinh Bạch Nương, Đinh Tĩnh Nương, Ả Lã, nàng Đê ở ven sông Hồng, phía nam thành Thăng Long có bà Tía (Trương Tử Nương) góp phần chống giặc ngoại xâm dưới cờ hai vị nữ vương làm rạng danh trang sử đầu Công nguyên của dân tộc ta.

Đình Bà Tía đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử văn hoá năm 1980.

                                                                Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 01.

Bài liên quan
  • Ngôi đình cổ làng Xuân Dục
    Xuân Dục là một thôn thuộc xã Yên Thường, huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội. Trước đây, Xuân Dục thuộc tổng Yên Thường, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (thời Lê), tỉnh Bắc Ninh (thời Nguyễn). Xa xưa là khu Xuân Ổ, trang Lỗ Thường.
(0) Bình luận
  • Đền Hát Môn
    Đền mang tên địa danh của thôn Hát Môn, xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, ngoại thành Hà Nội. Nhân dân địa phương thường gọi là đền Hai Bà, cách trung tâm Hà Nội khoảng 35km về phía tây bắc. Từ Hà Nội, theo Quốc lộ 32, đến ngã ba Quai Chè rẽ phải khoảng 8km là tới di tích.
  • Đình, chùa Gióng Mốt
    Đình chùa Gióng Mốt nằm bờ nam của sông Đuống, thuộc thôn Đổng Xuyên, xã Đặng Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội.
  • Đình Giẽ Thượng
    Đình Giẽ Thượng có chung lịch sử xây dựng với đình Giẽ Hạ và cùng thờ một vị thần là Quảng Bác Uyên Dung đại vương.
  • Đình Giẽ Hạ
    Đình Giẽ Hạ toạ lạc trên dọi đất phía cuối làng Giẽ Hạ. Đầu thế kỷ XIX, thôn Giẽ Hạ có tên là thôn Hạ, thuộc tổng Thịnh Đức Hạ, huyện Phú Xuyên, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng. Đến nay, thôn Giẽ Hạ thuộc xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội.
  • Đình Kim Liên
    Đình Kim Liên, một trong tứ trấn của Thăng Long - Hà Nội trước đây thuộc phường Đông Tác, huyện Thọ Xương, nay thuộc phường Phương Liên, quận Đống Đa, Hà Nội. Đình Kim Liên cũng được gọi là đền Kim Liên.
  • Đình Kim Hoàng
    Đình Kim Hoàng, gọi theo tên làng có niên hiệu Chính Hoà thứ 22 (1701), là “nhịp cầu nối”, một sự chuyển tiếp nghệ thuật điêu khắc cuối thế kỷ XVII sang đầu thế kỷ XVII.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • [Infographic] Nhà thơ Xuân Quỳnh: Sống mãi một cõi tình thơ
    Xuân Quỳnh là nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam với những vần thơ gắn liền với dòng chảy văn nghệ và đời sống tinh thần của nhiều thế hệ, được đánh giá là một trong những nhà thơ tình hàng đầu của thời kỳ hiện đại.
  • Hà Nội trong tôi
    Một ngày mùa thu năm 2017, tôi lơ đãng nhìn ra ngoài bờ sông từ tầng 15 của tòa cao ốc. Bỗng cảm thấy muốn đi đâu đó thật xa và hình ảnh thủ đô xẹt qua tâm trí tôi. Và chuyến hành trình lần đầu của một người con từ miền Nam xa xôi bắt đầu từ lúc đó. Có lẽ trong lòng tôi đã để dành một khoảng trống riêng cho Hà Nội.
  • Có một Hà Nội trong trái tim tôi
    Hà Nội, những con đường, những phố phường nơi tôi từng đi qua, từng ở lại, nơi có kỉ niệm của một thời tuổi trẻ dù Hà thành không phải nơi tôi sinh ra.
  • Lấy ý kiến về xác định chỉ tiêu tuyển sinh đại học
    Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố để lấy ý kiến góp ý dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 03/2022/TT-BGDĐT ban hành quy định về việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và chỉ tiêu tuyển sinh cao đẳng ngành giáo dục mầm non.
  • Thí sinh được đăng ký không giới hạn số lượng nguyện vọng đại học
    Thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến đầu tháng 2/2023, đã có hơn 50 cơ sở đào tạo trên cả nước công bố đề án tuyển sinh đại học năm 2023.
Đừng bỏ lỡ
  • Đền Hát Môn
    Đền mang tên địa danh của thôn Hát Môn, xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, ngoại thành Hà Nội. Nhân dân địa phương thường gọi là đền Hai Bà, cách trung tâm Hà Nội khoảng 35km về phía tây bắc. Từ Hà Nội, theo Quốc lộ 32, đến ngã ba Quai Chè rẽ phải khoảng 8km là tới di tích.
  • Ra mắt ấn phẩm “9 Bảo vật quốc gia ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam”
    Cuốn sách “9 Bảo vật quốc gia ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam” do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phối hợp với Nhà Xuất bản Mỹ thuật thực hiện vừa ra mắt bạn đọc.
  • “Nhịp điệu mới” của Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 21
    Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 21 đã diễn ra lần đầu tiên tại Hoàng thành Thăng Long vào dịp Nguyên tiêu - ngày Rằm tháng Giêng (ngày 5/2/2023) với chủ đề “Nhịp điệu mới” do Hội Nhà văn Việt Nam chủ trì và Hoàng thành Thăng Long đồng tổ chức.
  • Lần đầu tiên Nhà hát Lớn Hà Nội công chiếu vở ballet kinh điển "Paquita"
    Vào tối 18/2 tới đây, vở ballet kinh điển 'Paquita' sẽ được công diễn tại Nhà hát lớn Hà Nội với sự tham gia của 46 diễn viên nhí độ tuổi từ 5 tới 16 tuổi.
  • Ra mắt cuốn sách của Tổng Bí thư về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực
    Sáng 2/2, Ban Nội chính Trung ương phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức Lễ ra mắt cuốn sách "Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh" của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
  • Tổ chức chương trình nghệ thuật “Đảng là niềm tin tất thắng”
    Ngày 03/02, tại sân khấu ngoài trời khu vực đền Bà Kiệu (phố Đinh Tiên Hoàng, quận Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức chương trình nghệ thuật “Đảng là niềm tin tất thắng” lúc 20 giờ.
  • Cân bằng giữa nghiên cứu và sáng tác: Ta còn thơ
    “Sống thơ” là chủ đề của buổi tọa đàm hướng tới Ngày Thơ Việt Nam 2023, do Khoa Viết văn – Báo chí, trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức sáng ngày 3/2/2023 tại phòng đọc của Khoa. Buổi tọa đàm do Tiến sĩ Mai Anh Tuấn dẫn dắt, cùng những giao lưu chia sẻ từ hai nhà thơ trẻ là Nguyễn Thị Thuý Hạnh và Lý Hữu Lương.
  • Ra mắt tập 2 bộ tiểu thuyết “Nước non vạn dặm” về Chủ tịch Hồ Chí Minh
    Sáng 1/2, Hội đồng Lý luận, phê bình Văn học, nghệ thuật Trung ương phối hợp với Nhà xuất bản Văn học và Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Liên Việt tổ chức gặp mặt, trao đổi với báo chí về tập 2 của bộ tiểu thuyết Nước non vạn dặm với tên gọi “Lênh đênh bốn biển” của nhà văn Nguyễn Thế Kỷ.
  • [Infographic] Những danh nhân Việt Nam sinh năm Mão
    Nhân dịp đầu năm Quý Mão, Tạp chí điện tử Người Hà Nội xin giới thiệu một số danh nhân tiêu biểu được sinh vào năm Mão trong lịch sử Việt Nam.
  • "Người thương nhớ thương" - Khúc ca mới về Huế
    Đây là bài hát cuối cùng của Tào Khánh Hưng khép lại một năm nở rộ tài năng âm nhạc của một người viết nhạc "tay ngang" - Nhà báo, Phó Tổng biên tập Báo Xây dựng họ “Tào”, dòng họ hiếm hoi của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Tôi là một trong số ít được nghe bản demo bài "NGƯỜI THƯƠNG NHỚ THƯƠNG" do chính tác giả tự... “lên giọng”.
Đình Bà Tía
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO