Lại bàn về mâm ngũ quả

Yên Giang| 25/01/2023 07:27

Tết Nguyên đán là Tết cổ truyền lớn nhất trong một năm của người Việt. Nghi lễ trang trọng trên hết trong mấy ngày Tết là thờ cúng tổ tiên. Lễ vật dâng cúng, ngoài các vật phẩm như bánh chưng, trầu cau thì việc bày sắm mâm ngũ quả là việc làm hàng đầu của mọi nhà, bất kể giàu nghèo.

78215-chuan-bi-cung-ong-tao-ngay-tet-700x394.jpg

Về ý nghĩa của mâm ngũ quả, nhiều người đã bàn luận có ý cho rằng: Nhân dân ta khởi đầu và ngay cả ngày nay, phần lớn làm nghề nông. Việc dâng cúng sản vật nông nghiệp trước tổ tiên, trời đất, thần linh - những thế lực siêu nhiên đã phù trợ cho mùa màng cây cối tươi tốt bội thu là việc làm mang nghĩa hàm ơn. Việc dâng cúng hoa quả còn nhấn mạnh truyền thống đạo nghĩa tốt đẹp “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Rồi có ý cho rằng để ca ngợi trình độ thẩm mỹ của người xưa khi bày mâm ngũ quả. Với sự kết hợp màu sắc giữa các loại quả, sự khéo léo trong cách sắp xếp, quả nhiên mâm ngũ quả như một tác phẩm tạo hình hoàn mỹ. Không chỉ đẹp mắt, mỗi thứ quả còn lặng lẽ tỏa hương thơm đặc trưng làm cho không gian Tết thêm tinh khiết nồng nàn, có tác dụng thư giãn, di dưỡng tinh thần…
Nhưng vì sao lại chỉ gọi là mâm ngũ quả (tức năm thứ quả) mà không gọi là mâm lục (sáu) hoặc thất (bảy) quả, trong khi số quả được bày trên mâm có thể tới hàng chục loại?

Về con số 5 này, cũng đã có nhiều lời bàn. Nay xin được nói kĩ thêm.
Ngũ là năm, số 5 là con số xuất phát từ quan niệm triết học cổ xưa: Thuyết ngũ hành của văn hóa phương Đông cho rằng vũ trụ này là do 5 yếu tố vật chất tạo thành. Đó là kim, mộc, thủy, hỏa, thổ (kim loại, gỗ, nước, lửa, đất).

Con số 5, theo tượng số học phương Đông, còn là con số sinh. Trong chín số tự nhiên từ 1 đến 9, số 5 được đặt ở trung tâm Lạc thư (1) (còn gọi là ma phương - hình vuông kỳ lạ). Trong hình vuông kẻ 9 ô, đặt 9 con số ấy, nếu ta cộng ba con số theo chiều dọc, chiều ngang, chiều chéo, đều được tổng là 15.

Từ xa xưa tầng lớp trí thức Việt Nam đã rất am hiểu thuyết âm dương, ngũ hành, Kinh Dịch, Khổng Tử… Hẳn vì thế, nhiều kiến thức văn hóa, triết học đã được ứng dụng vào đời sống thường nhật, trong đó có quan niệm về con số 5 tốt đẹp như: ngũ phúc lâm môn (năm điều phúc đến nhà: Phúc, Lộc, Thọ, Khang, Ninh); ngũ thường (5 đức tính của người quân tử) trong “tam cương, ngũ thường” (nhân, nghĩa, lễ, chí, tín); cờ ngũ hành (cờ hội làng năm màu); chỉ ngũ sắc, mứt ngũ vị, nước ngũ hương… Và thật không phải ngẫu nhiên, lúc sinh thời, để khuyên bảo thiếu niên nhi đồng, Bác Hồ cũng khuôn vào 5 điều giáo huấn (5 điều Bác Hồ dạy).
Quan niệm triết học của con số 5 ấy đã thấm sâu vào đời sống tâm linh của người Việt từ xưa và trở thành con số thiêng. Việc ứng dụng nó vào đời sống lâu dần hóa hiển nhiên không cần lý giải ngọn nguồn, đặc biệt mỗi khi Tết đến, xuân về, gia đình nào cũng chăm chú việc sửa bày mâm ngũ quả.
Thật là một mỹ tục ta nên cùng nhau gìn giữ, phát huy.
.........................................................................

(1) Lạc thư: Tương truyền vua Đại Vũ nhà Hạ (2205 - 1766 TCN) sau khi trị thủy thành công, trời cho hiện ra trên sông Lạc một con rùa thần, trên mai có ghi các khoanh tròn nhỏ biểu hiện các con số từ 1 đến 9.

Bài liên quan
  • Mâm ngũ quả - đặc trưng không thể thiếu trong cái tết Việt
    NHN Online - Mâm ngũ quả là  một trong những thứ không thể thiếu trong ngà y Tết người dân Việt Nam. Mang nhiửu ý nghĩa tâm linh như thử cúng tổ tiên, mong ước năm mới an khang thịnh vượng, gặp nhiửu may mắn ... mâm ngũ quả luôn được đặt trang trọng chính giữa bà n thử mỗi nhà .
(0) Bình luận
  • Tái hiện nhiều nghi thức truyền thống tại Lễ hội đền Sóc
    Cứ mỗi mùa xuân đến, hàng loạt lễ hội tưng bừng náo nhiệt được tổ chức ở các ngôi đền thờ Thánh Gióng. Một trong những lễ hội quy mô hoành tráng hơn cả là lễ hội đền Sóc ở xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội (nơi Thánh hóa) với quy mô 21 tổng, 127 xã tham gia trước đây, hiện nay theo địa giới hành chính mới, hội Sóc Sơn có 6 xã, 8 thôn tham gia tổ chức.
  • Tết Cả
    Nói về Tết cổ truyền người Việt là nói về Tết Nguyên đán. Tết Nguyên đán là Tết mở đầu năm mới, thời điểm bắt đầu vòng quay mới của vũ trụ sau bốn mùa chu chuyển. Dân ta gọi là Tết Cả. Chỉ có gọi như thế mới nói hết chiều sâu tâm hồn của nếp nghĩ, nếp sống truyền thống.
  • Hai bảo vật của vua Hàm Nghi ra mắt công chúng
    Hai bảo vật là bức tranh do vua Hàm Nghi tự vẽ và ống điếu bằng gỗ mà nhà vua thường dùng khi còn sống lần đầu tiên trình làng trước công chúng tại Huế.
  • Tiếp tục nghiên cứu và phát huy giá trị di sản Thành nhà Hồ
    Chiều 9/1, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đã làm việc với Trung tâm bảo tồn di sản Thành nhà Hồ về công tác tiếp tục nghiên cứu, phát huy giá trị di sản.
  • Triển lãm "Châu Á bí ẩn": Dòng gốm Cây Mai thất truyền được tái sinh
    Triển lãm “Châu Á bí ẩn” lần đầu tiên quy tụ các hoạ sỹ nổi tiếng của nền hội hoạ Việt Nam, tại đây nghệ thuật gốm Cây Mai truyền thống của xứ Nam bộ xưa được tái sinh.
  • Thêm 05 di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2022
    Ngày 29/12/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1649/QĐ-TTg về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (đợt 13).
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thăng Long - Hà Nội, mạch nguồn cảm xúc
    Nhà Lý coi đạo Phật là Quốc giáo nên không ít những nhà sư giỏi giang được mời về làm tham mưu, giúp rập cung đình như Nguyễn Minh Không, Từ Đạo Hạnh, Đào Cam Mộc…
  • Chờ đón những bứt phá
    Một mùa xuân mới đã đến, mùa xuân của một khởi đầu mới sau hơn 2 năm vì đại dịch, cả nước chúng ta phải thực hiện giãn cách xã hội. Với anh chị em văn nghệ sĩ Thủ đô Hà Nội lại càng thấy mới mẻ trên chặng đường đầu của nội dung Hội nghị Văn hóa toàn quốc - Tháng 11/2021.
  • Chuyện kể bên dòng Đại Lan
    Sông Hồng chảy vào Việt Nam, từ Hà Khẩu, Lào Cai đến cửa Ba Lạt, Nam Định dài 556km. Dòng sông thân thuộc có nhiều tên gọi, gắn với những vùng đất mà sông chảy qua.
  • Những nhà văn nổi tiếng thế giới sinh năm Mão
    Trong lịch sử văn học thế giới từ xưa đến nay đã có vô số nhà văn, nhà thơ nổi tiếng, tài danh nhưng trong bài này người viết chỉ nêu danh một số những nhà văn nổi tiếng sinh vào năm Mão.
  • Hội Lim nghiêm cấm hát quan họ ngửa nón xin tiền, không hát văn nhảy đồng
    Đó là các nội dung được ban tổ chức Lễ hội vùng Lim xuân Quý Mão 2023, huyện Tiên Du (Bắc Ninh) nghiêm cấm tại hội Lim diễn ra trong hai ngày 12 và 13 tháng Giêng, tức mùng 2 và mùng 3/2 dương lịch.
Đừng bỏ lỡ
  • Phố ông đồ
    Phố ông đồ
  • Cảm ơn ạ, thủy tiên!
    Một trong những thú vui cuối năm của tôi là mũ áo sùm sụp, đan tay người thương rồi dạo Đồng Xuân trong gió lạnh cạn mùa. Gạn chút năm cũ với mây xám đêm dài, với chè chén bên Gầm Cầu, thật không khác gì được sắm Tết trong cái nhớ Tết. Tết của chuyện kể hiền như thần thoại, của mùi vị óng ánh bên trong ván cửa lùa, của thú chơi tài tử hào hoa, của mùi pháo cũ tiễn nhiều năm cũ.
  • Tết xưa trong những trang sách cũ
    Trong tâm thức của mỗi người Việt, ngày Tết là một ngày thiêng liêng. Đó là ngày đoàn tụ gia đình, ngày con người trở về với quê hương bản quán, về với họ hàng, tổ tiên. Tết không chỉ là dịp nghỉ ngơi, được vui chơi, mà đó còn là dịp để sum họp, để thăm hỏi, chúc tụng. Với nhà văn Vũ Bằng, Tết là phải về quê.
  • “Mùa xuân dâng Đảng” qua những trang sách, báo
    Hướng tới kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2023), mừng xuân Quý Mão 2023, Thư viện quốc gia Việt Nam tổ chức trưng bày tư liệu sách, báo với chủ đề “Mùa xuân dâng Đảng” tại 31 Tràng Thi (quận Hoàn Kiếm).
  • Hà Nội: Hoàn thiện dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trình Quốc hội cho ý kiến vào cuối năm 2023
    UBND TP Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 36/KH-UBND về nghiên cứu, đề xuất chính sách, lập hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và theo dõi đánh giá tình hình thi hành Luật Thủ đô trên địa bàn TP Hà Nội năm 2023.
  • Thủ tướng đôn đốc thực hiện nhiệm vụ sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 2023
    Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 27/1/2023 đôn đốc các bộ, ngành, địa phương thực hiện nhiệm vụ trọng tâm sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.
  • "Dấu ấn thành Nam": Những mốc son trong dòng lịch sử dân tộc
    Ngày 28/1, tại không gian văn hóa Bảo tàng tỉnh Nam Định đã diễn ra lễ khai mạc Triển lãm "Dấu ấn thành Nam". Sự kiện do Bảo tàng tỉnh Nam Định và Trung tâm lưu trữ quốc gia I thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước phối hợp tổ chức.
  • Chương trình Hòa nhạc đặc biệt chào xuân Qúy Mão 2023
    Ngày 29/1 tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Chương trình Hòa nhạc đặc biệt chào xuân 2023 - New year concert 2023 do Bộ Công an chỉ đạo tổ chức nhân kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng (3/2/1930 - 3/2/2023) và đón xuân Quý Mão 2023. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên Truyền hình CAND (kênh ANTV).
  • Chủ tịch TP. Hà Nội gửi thư khen 6 huyện về triển khai dự án Vành đai 4
    Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trần Sỹ Thanh vừa gửi thư khen 6 huyện: Thanh Oai, Đan Phượng, Sóc Sơn, Mê Linh, Thường Tín, Hoài Đức về triển khai dự án Vành Đai 4 - Vùng Thủ đô.
  • Quyết liệt bảo đảm an toàn Lễ hội và hoạt động vui xuân của nhân dân sau Tết Nguyên đán
    Ngày 26/01/2023, Đại tướng Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an có Thư khen gửi cán bộ, chiến sĩ lực lượng Công an nhân dân đã không quản ngại khó khăn, gian khổ, tận tụy với công việc, ngày đêm căng mình với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT) dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.
Lại bàn về mâm ngũ quả
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO