Mỹ thuật sân khấu còn đơn điệu, lặp lại chính mình

NSND Lê Huy Quang| 05/10/2022 05:11

Thiết kế mỹ thuật sân khấu Việt Nam (không tính đến những ban kịch tài tử hay các gánh hát tuồng, chèo, cải lương... trước Cách mạng tháng Tám và trong kháng chiến chống Pháp với tính chất nghiệp dư và với sự tham gia của một vài họa sĩ), thì kể từ ngày thành lập Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam (1957), đã đi qua một chặng đường trên nửa thế kỷ.

Mỹ thuật sân khấu còn đơn điệu,  lặp lại chính mình
Trang trí sân khấu hiện nay còn đơn điệu, cũ kỹ, nghèo nàn.

Từ đó đã hình thành một đội ngũ các họa sĩ sân khấu Việt Nam có nghề nghiệp, có bản lĩnh và tài năng, vượt qua không ít khó khăn, thiếu thốn, lạc hậu của sân khấu, bằng các thủ pháp tả thực, ước lệ, cách điệu, tượng trưng, kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống của cha ông và sân khấu hiện đại, để thiết kế hàng nghìn vở diễn từ tuồng, chèo, cải lương, kịch nói, múa rối, kịch dân ca, ca múa, xiếc...
Tuy nhiên, thời gian vừa qua, nhất là vài ba năm trở lại đây, trong cơ chế thị trường, cũng như các khâu kịch bản, đạo diễn, âm nhạc, diễn xuất của diễn viên... trang trí sân khấu có vẻ chững lại với sự đơn điệu và lặp lại chính mình. Một đội ngũ quá mỏng (vài ba chục anh em họa sĩ sân khấu trong cả nước), với điều kiện sân khấu quá ít ỏi của các nhà hát đã không thể phát huy hết sức sáng tạo của người họa sĩ. Nếu so sánh với sân khấu các nước tiên tiến trên thế giới, chúng ta phải chấp nhận một thực tế là sân khấu của các rạp hát Việt Nam hôm nay quả là cũ kỹ, nghèo nàn, đơn điệu và lạc hậu về mọi phương diện kỹ thuật, từ ánh sáng, âm thanh đến công tác hậu đài, chuyển cảnh, các yêu cầu tối thiểu về thao tác, phối hợp trên sân khấu. Sân khấu của ta vẫn chỉ là một sàn diễn cố định vài chục mét vuông với những riềm, cánh gà cố định và chung cho tất cả các loại hình nghệ thuật từ ca, múa, nhạc, giao hưởng hợp xướng, tuồng, chèo, cải lương, kịch nói cho đến cả hoa hậu áo dài và thời trang áo tắm... 
Nhân đây, xin nhắc lại một câu chuyện vui mà buồn cách đây dăm năm, tại Liên hoan Sân khấu thử nghiệm quốc tế do Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội, một vở kịch nói của đoàn Trung Quốc, do yêu cầu của vở diễn là phải đưa một cái ô tô (dù chỉ là loại nhỏ như xe zép) lên sân khấu, nhưng vì không có lối vào, nên đã phải chuyển địa điểm biểu diễn sang sân khấu tròn của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, vì tất cả các rạp hát mà chúng tôi đã nêu ở trên, đều không có lối nào đưa ô tô lên sân khấu được!)… Rồi đến các thao tác kỹ thuật như tắt đèn, chuyển cảnh thay đổi không gian, địa điểm vẫn thô sơ, lạc hậu, kéo ra kéo vào, lên xuống vài tấm phông vải mềm và đặt xuống, dựng lên vài tấm bục gỗ dán, panô di động với chất liệu chủ yếu là gỗ, vải và nhựa… Cũng có khi bấm nút bằng công tắc điện, nhưng có lúc phông mềm lên rất nhanh, có lúc đã hết nhạc chuyển cảnh mới lừ lừ hạ xuống… Các nghệ sĩ biểu diễn thì toát mồ hôi còn khán giả thì cười vui thông cảm. Đó là chưa kể đến chức năng của đèn pitstole (đèn dọi): đạo diễn xử lý chỉ cần đặc tả vào gương mặt một nhân vật nhưng chỉnh đi chỉnh lại, quầng ánh sáng nó vẫn cứ chiếu sáng cả người và cả phông cảnh nữa, lại còn đong đưa bên này bên kia, và một bác hậu đài chạy như bay đến, giữ chặt lấy cái đèn dọi, nhưng chỉ được một lúc, vì cái đèn nóng quá. Âm nhạc đang đặc tả cao trào, gợi cảm, diễn viên đang đắm mình vào diễn xuất nhưng đèn pít thì đã tắt ngấm từ lúc nào! 
Trong lúc các nước, nhất là những nước có nền sân khấu tiên tiến, đã từ lâu, sân khấu - sàn diễn - được hiện đại hóa một cách khá hoàn chỉnh. Những sân khấu quay nhiều chiều, nhiều tầng, nhiều lớp, cả lên cao hay xuống thấp dưới gầm sàn diễn, cả mở rộng và thu hẹp không gian, những cầu diễn tự động nối khán giả với nghệ sĩ biểu diễn, với ánh sáng, âm thanh hoàn hảo bởi vài trăm ngọn đèn chiếu sáng và tạo dựng không gian bằng ánh sáng, bằng các màn hình led. Để dàn dựng, xử lý một lớp kịch, nếu cần thiết, đạo diễn và họa sĩ có thể đưa cả voi, ngựa, ô tô và nhiều cảnh thật khác của đời sống lên sân khấu... Nghĩa là sự hiện đại hóa một cách triệt để đã tạo điều kiện tối đa cho đạo diễn, họa sĩ, nhạc sĩ, múa, diễn viên, âm thanh, ánh sáng tìm tòi, sáng tạo trong trang trí, mở ra nhiều không gian linh hoạt, biến hóa, bất ngờ, đầy gợi cảm và hết sức chủ động với đầy đủ các chất liệu cũng đa dạng và phong phú. Nào là các loại chất dẻo, thủy tinh, các loại kính màu và gương phản chiếu, các tấm nhựa công nghiệp và các loại sợi, thảm cho mặt sàn sân khấu phù hợp với phong cách của từng vở diễn và từng loại hình nghệ thuật sân khấu, từ cổ điển đến hiện đại...
Thiết nghĩ, sân khấu Việt Nam nếu không được “công nghiệp hóa”, “hiện đại hóa” một cách đồng bộ, triệt để từ các cơ sở vật chất, kỹ thuật của các nhà hát, thì sẽ lạc hậu và còn tiếp tục tụt hậu, so với sân khấu của châu lục cũng như các nước có nền sân khấu tiên tiến trên thế giới…
(0) Bình luận
  • Kiến thức văn hóa truyền thống và việc trùng tu di tích
    Từ nhiều năm nay ở nhiều địa phương, khi thực hiện trùng tu, tôn tạo một di tích (đình, chùa, đền miếu), dù bằng kinh phí nào, của Nhà nước hoặc từ nguồn xã hội hóa, người ta chỉ quan tâm đến phần “vỏ”, hay phần kiến trúc cơ bản (do chủ đầu tư và đơn vị thiết kế, thi công, đảm nhận); còn phần “ruột”, tức những nội dung trưng bày bên trong thì không có phương án trù tính.
  • Bản lĩnh người viết trẻ: Bền bỉ  từ nội lực
    Để đứng vững trước những biến thiên của thời cuộc, để tạo cho mình một chỗ đứng nhất định trong văn giới, để khẳng định bút lực của mình so với các thế hệ đi trước, có chăng, “bản lĩnh” là yếu tố song hành cần thiết bên cạnh những người viết trẻ?
  • Nghệ sĩ sân khấu cần vun bồi cho tiếp tục sáng tạo,  thế hệ tương lai
    Nghệ thuật bắt nguồn từ hiện thực, người sáng tác trước hết cần có cái nhìn tổng quan về đối tượng tiếp nhận - các em thiếu nhi.
  • Cần có một  “cánh đồng cấy gặt”  cho văn học nghệ thuật thiếu nhi
    1. Lâu nay, một bộ phận tác giả hoạt động sáng tạo văn học, nghệ thuật chưa thật sự coi trọng đối tượng hướng đến là trẻ em. Họ cho rằng sáng tác cho trẻ em thì dễ nhưng khó nổi tiếng.
  • Hành trình của thử nghiệm và khát vọng
    “Đáng đời thằng Cáo” sản xuất vào cuối năm 1959, phát hành năm 1960, được coi là bộ phim đầu tiên của hoạt hình Việt Nam. Hơn 60 năm đã trôi qua, tuy phim hoạt hình Việt hiện nay chưa để lại dấu ấn đáng kể trong đời sống tinh thần của công chúng nhưng ước mơ, khát vọng thực hiện những bộ phim “made in Vietnam” bắt kịp với thế giới vẫn luôn được duy trì.
  • Nghệ sĩ nhân dân Lê Việt Hương: Cháy hết mình vì nghệ thuật
    Gặp Nghệ sĩ nhân dân (NSND) Lê Việt Hương sau khi Đại hội lần thứ 6 Hội Điện ảnh Hà Nội kết thúc, tôi chúc mừng chị được bầu vào Ban Chấp hành và rồi "trúng" luôn chức Phó Chủ tịch Hội. NSND Lê Việt Hương cười, ý chừng như chị không “dám” nhận lời khen. Chị nói: “Chắc là mọi người quý nên mới được thế. Chứ làm gì có dự kiến”.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Bế Kiến Quốc nhìn từ những góc phố, những số nhà Hà Nội
    Lời tòa soạn: Nhà thơ Bế Kiến Quốc (1949 - 2002) nguyên Tổng biên tập Báo Người Hà Nội (nay là Tạp chí Người Hà Nội) là người đầy tâm huyết, trách nhiệm cho đến những giây phút cuối cùng của cuộc đời, với rất nhiều dự định xây dựng và đổi mới Người Hà Nội trên hành trình bước vào thế kỷ XXI. Kỷ niệm 20 năm nhà thơ Bế Kiến Quốc về với miền mây trắng, Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu đến bạn đọc bài viết sâu lắng của nhà văn Trần Quốc Toàn cùng chùm thơ tài hoa của ông.
  • Nhớ mùa đông Hà Nội
    Hà Nội ba mươi năm trước, phố còn thưa, người hẳn chưa đông đúc như bây giờ. Dòng đời ồn ã trôi nhanh ấy vậy mà đã ba mươi năm!
  • Bí thư Thành ủy Hà Nội: “Sẽ phát triển hai thành phố trực thuộc Thủ đô”
    Theo dự kiến, hai thành phố sẽ được quy hoạch và xây dựng gồm TP Bắc sông Hồng (Mê Linh - Sóc Sơn - Đông Anh) và TP phía Tây Hà Nội (Hòa Lạc - Xuân Mai). Đây là một trong những nội dung được Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng cho biết khi phát biểu bế mạc hội nghị lần thứ 10, Ban Chấp hành Đảng bộ TP Hà Nội, sáng 23/11.
  • Thêm hai di sản Việt Nam được ghi danh Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương
    Vào lúc 10h30 (giờ Việt Nam) ngày 26/11 tại Kỳ họp thứ 9 diễn ra ở Hàn Quốc, Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO đã thông qua hai hồ sơ Bia Ma Nhai tại danh thắng Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng và Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu, Hà Tĩnh (1689-1943) là Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
  • Hà Nội - Những người tôi mới gặp
    Sân bay Nội Bài đón tôi bằng giai điệu thân thương ngay khi máy bay đang chuẩn bị hạ cánh: "Dù có đi bốn phương trời, lòng vẫn nhớ về Hà Nội". Vâng, đây là chuyến đi Hà Nội đầu tiên của tôi sau bao ngày ước mơ, háo hức.
Đừng bỏ lỡ
Mỹ thuật sân khấu còn đơn điệu, lặp lại chính mình
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO