Tạo sức sống mới cho đồ chơi dân gian truyền thống

kinhtedothi| 10/09/2022 10:38

Vào mỗi dịp Trung thu, đồ chơi truyền thống dành cho trẻ em được nhiều bậc phụ huynh quan tâm. Nhiều ý kiến cũng cho rằng, đã đến lúc chúng ta cần có những cải tiến để đồ chơi truyền thống của Việt Nam thêm hấp dẫn, phù hợp với trẻ con thời hiện đại.

Giới trẻ làm đồ chơi Trung thu

Thời gian qua, các nghệ nhân ở Hà Nội vẫn bền bỉ duy trì, trao truyền cách làm làm đồ chơi truyền thống. Điển hình như Hà Nội có gia đình ông Hòa - bà Lan ở 73 Hàng Than làm mặt nạ giấy bồi. Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến ở làng Hậu Ái (Vân Canh, Hoài Đức, Hà Nội) làm ông tiến sĩ giấy như một cách giáo dục con cháu mình với truyền thống văn hóa dân gian Việt Nam.

Mặt nạ giấy bồi. Ảnh: Lại Tấn.
Mặt nạ giấy bồi. Ảnh: Lại Tấn.

Bên cạnh đó, việc làm đồ chơi Trung thu cho trẻ em vẫn được tiếp nối qua các thế hệ, thông qua sự sáng tạo của giới trẻ. Đơn cử, Trung thu năm xưa gắn liền với món đồ chời phỗng đất. Phỗng được các nghệ nhân nhào nặn từ đất thó, giã và trộn với giấy bản ngâm nước. Một bộ phỗng Trung thu có ông phỗng Phật, ông phỗng đứng, ông phỗng ếch, chim bồ câu, con rùa, vẽ bằng các màu như tranh Đông Hồ.

Ngày nay, chẳng mấy ai còn biết đến phỗng đất. Thế nhưng, hoạ sĩ Lê Huy cùng các sinh viên đang thổi một làn gió mới vào món đồ chơi phỗng đất qua bộ sưu tập “Việt đồng - Những em bé Việt”. Hoạ sĩ Lê Huy - người sáng lập Lamphong Studio chia sẻ: “Bộ sưu tập Việt đồng có những con phỗng đất được tạo hình từ bộ tranh nổi tiếng của dòng tranh dân gian Đông Hồ: Vinh hoa - phú quý - nhân nghĩa - lễ trí”.

Đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Lại Tấn.
Đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Lại Tấn.

Về chất liệu, thay vì đất thó, Việt đồng sử dụng chất liệu gốm bền hơn. Bởi theo hoạ sĩ Lê Huy: “Những giá trị truyền thống không chỉ gìn giữ mà còn phát huy để nét đẹp dân gian ấy có tiếp tục sống trong đời sống mới”.

Không chỉ đổi mới sáng tạo về chất liệu, nhóm bạn trẻ Nguyễn Thị Hà An (Veenee studio) sáng tạo nên đầu lân, mâm ngũ quả, bánh Trung thu thành phiên bản mini chỉ còn vài centimet khiến nhiều người không khỏi trầm trồ, thích thú. Hay từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và sự truyền dạy về kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.

Dù là những món đồ chơi truyền thống hay hiện đại được người trẻ khai phá từ mảnh đất vốn liếng dân gian, cũng như chất liệu của các làng nghề, điều quan trọng là cái hồn, những câu chuyện văn hoá về ngày Rằm tháng Tám vẫn đang được kể, tiếp nối qua các thế hệ bằng nhiều cách khác nhau.

Trao truyền, giáo dục truyền thống

Những ngày qua, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam cũng có hàng nghìn du khách, trong đó phần lớn là các gia đình đưa con em đến tham quan. Những đứa trẻ háo hức sà vào các quầy đồ chơi rực rỡ sắc màu, tay bết bột màu, hồ dán, say mê tô vẽ, cắt dán, nhào nặn những hình thù ngộ nghĩnh.

Nghệ nhân làm đèn kéo quân – Nguyễn Văn Quyền cho biết, quê ông ở Cao Viên, huyện Thanh Oai, TP Hà Nội. Từ nhỏ ông đã được chơi và làm đồ chơi dân gian theo hướng dẫn của người lớn. Mỗi món đồ chơi đều gắn với một sự tích, chuyển tải thông điệp sâu sắc về truyền thống văn hóa của người Việt xưa. Trong đó, cây đèn kéo quân gắn với sự tích người con hiếu thảo.

Các em nhỏ tập làm đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Lại Tấn.
Các em nhỏ tập làm đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Lại Tấn.

Trước đây, cứ mỗi dịp Tết Trung hu gần kề, trẻ em trong làng ông lại háo hức chuẩn bị đèn, chờ đêm Rằm khoe với chúng bạn trước khi phá cỗ. Sau này, đồ chơi công nghiệp bán sẵn nhiều, người làng không còn mặn mà với đồ chơi dân gian. Buồn và tiếc, ông vận động những người biết nghề duy trì làm diều, đèn kéo quân, đèn ông sao, tiến sĩ giấy để vui chơi cùng con cháu.

Theo Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, hơn 20 năm qua, nhiều nghệ nhân đã cùng Bảo tàng kiên trì, duy trì, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của đồ chơi dân gian. Bảo tàng luôn tìm tòi, thuyết phục, kết nối, tạo không gian để các nghệ nhân có cơ hội trình diễn, giới thiệu đồ chơi truyền thống đến du khách trong và ngoài nước. Điều này đã góp phần quan trọng cho sự phục hồi, phát triển của các món đồ chơi có nguy cơ thất truyền như ông tiến sĩ giấy, ông đánh gậy, đèn kéo quân, tàu thủy sắt Tây, trống bỏi.

Các em nhỏ thích thú với đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Lại Tấn.
Các em nhỏ thích thú với đồ chơi Trung thu truyền thống. Ảnh: Lại Tấn.

Trong những ngày tới, các điểm tổ chức lễ hội Tết Trung thu trên địa bàn Hà Nội cũng sẽ có nhiều hoạt động thú vị nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống từ đồ chơi dân gian. Lễ hội Trung thu tại Trung tâm Triển lãm Văn hóa, Nghệ thuật Việt Nam (từ ngày 7 đến 10/9) có nhiều hoạt động trải nghiệm làm sản phẩm Trung thu truyền thống như làm lồng đèn, vẽ mặt nạ từ giấy bồi, nặn tò he Xuân La, làm phỗng đất làng Hồ.

Hiện tại, Ban Quản lý Phố cổ Hà Nội cũng đã chuẩn bị các hoạt động thú vị phục vụ công chúng dịp Tết Trung thu năm nay. Trong đó, tại không gian phố bích họa Phùng Hưng, nhiều nghệ nhân, thợ thủ công các làng nghề truyền thống lân cận Hà Nội trưng bày, trình diễn giới thiệu đồ chơi truyền thống: Ông tiến sĩ giấy, ông đẩy gậy, đèn kéo quân, mặt nạ giấy bồi, nặn tò he đất, con giống bột, chuồn chuồn tre.

Tại Ngôi nhà di sản Mã Mây có sắp đặt không gian gia đình Hà Nội đón Tết Trung thu xưa, trong đó có trang trí, giới thiệu đèn Trung thu do nhà nghiên cứu Trịnh Bách và nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình khôi phục. Tại Đình Kim Ngân, Hàng Bạc cũng sẽ có nhiều nghệ nhân giới thiệu cách làm đồ chơi Trung thu truyền thống dịp này.

(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Hộp nghệ thuật - Số 2: Linh vật Mèo năm Quý Mão
    Từ ngàn xưa, người ta cho rằng linh lực phát ra từ loài mèo có khả năng mang lại nhiều niềm vui, may mắn cho người sở hữu mèo phong thủy. Chính vì thế, linh vật mèo được người ta nói đến rất nhiều, đặc biệt là trong thời điểm còn chưa đầy 02 tháng nữa là đến Tết Quý Mão như hiện tại.
  • Nỗi cô đơn hiện sinh trong thơ Hoàng Vũ Thuật
    Hoàng Vũ Thuật là một nhà thơ có sức viết bền bỉ, hầu hết những tác phẩm của ông đều được lấy chất liệu từ cuộc sống buồn vui của chính mình và những phận đời xung quanh. Với sự trải nghiệm của mình và sự sáng tạo riêng độc đáo, ông đã khắc họa nên những nỗi khổ đau phận người, nỗi cô đơn hiện sinh trong rất nhiều tác phẩm.
  • Tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người
    Sáng 29/11, Hội thảo quốc gia "Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới" khai mạc tại Hà Nội và kết nối trực tuyến tới hai điểm cầu Huế, Thành phố Hồ Chí Minh. Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa chủ trì Hội thảo.
  • Khu di tích Sóc Sơn
    Khu di tích Sóc Sơn là khu di tích đền Sóc hiện nay thuộc xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội, cách trung tâm thành phố gần 40km.
  • Ngô Thanh Vân đã huy động được 13 tỷ đồng giúp 451 bé mổ tim bẩm sinh
    Trong đêm Gala Dinner Vết sẹo cuộc đời - Scar of Life lần thứ 10 diễn ra thành công tối 1/12 tại TP HCM, Ngô Thanh Vân đã huy động được hơn 13 tỷ đồng bằng việc đấu giá, kêu gọi để giúp 451 bé mổ tim bẩm sinh.
Đừng bỏ lỡ
  • Bản nhạc êm đềm có tên là Hà Nội
    Mười tám tuổi, lần đầu đến Thủ đô vào một ngày mùa hè, Hà Nội năm đó (1992) khác xa Hà Nội bây giờ nhưng những nét văn hóa truyền thồng thì vẫn không khác nhiều. Tôi được đi dạo những nơi mà nhiều bạn cùng trang lứa ở quê hương phải hàng chục năm sau mới có được.
  • Lễ hội hoa Mê Linh 2022
    Thông tin từ Sở Du lịch Hà Nội, từ ngày 9 đến 11/12, huyện Mê Linh (Hà Nội) sẽ tổ chức chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch, nổi bật là Lễ hội hoa Mê Linh để thu hút du khách.
  • Sau 10 năm, Hà Nội sắp có Khu phố đi bộ kết hợp ẩm thực ở Đảo Ngọc Ngũ Xá
    Người dân Hà Nội đang mong chờ sự kiện khai trương Khu phố ẩm thực đêm kết hợp đi bộ Đảo Ngọc Ngũ Xá (bán đảo Trúc Bạch) sắp tới đây.
  • Họp báo thông tin về Kỳ họp thứ 10, HĐND Thành phố khóa XVI
    Chiều 2/12, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội tổ chức họp báo thông tin về Kỳ họp thứ 10, HĐND Thành phố khóa XVI, diễn ra từ 7 đến 10/12/2022 tới. Đồng chí Phạm Quí Tiên, Phó Chủ tịch HĐND Thành phố chủ trì hội nghị.
  • Khai mạc Liên hoan Xiếc quốc tế tại Hà Nội năm 2022
    Tối 2/12, tại Rạp Xiếc trung ương (quận Hai Bà Trưng, Hà Nội), Liên hoan Xiếc quốc tế 2022 với sự tham gia của 9 đơn vị nghệ thuật trong nước và quốc tế đã chính thức khai mạc.
  • Bí thư Thành uỷ TP Hà Nội đối thoại với phụ nữ Thủ đô
    Sáng nay 30/11, Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Thành uỷ TP Hà Nội Đinh Tiến Dũng chủ trì buổi đối thoại với phụ nữ Thủ đô năm 2022.
  • Khai mạc Kỳ họp thứ 17 Ủy ban liên Chính phủ Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể
    Tối 27/11/2022 (giờ địa phương), tại Thủ đô Rabat, Vương quốc Maroc, Ủy ban liên Chính phủ Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể long trọng tổ chức lễ khai mạc Kỳ họp thứ 17.
  • Phim "Tro tàn rực rỡ" giành giải lớn tại Liên hoan phim Ba châu lục
    Rạng sáng ngày 28/11 (giờ Việt Nam) tại khán phòng Stereolux, thành phố Nantes, Pháp diễn ra Liên hoan phim Ba châu lục (Festival des 3 Continents) 2022. Bộ phim "Tro tàn rực rỡ" của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đã xuất sắc giành giải thưởng danh giá nhất Montgolfière d’or (Golden Baloon).
  • Chủ tịch nước biểu dương nhà văn trẻ Nguyễn Bình
    Chiều 28/11, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã có buổi gặp với tài năng văn học trẻ Nguyễn Bình. Nguyễn Bình năm nay 21 tuổi, là du học sinh Việt Nam tại Mỹ. Anh là người được nhắc đến rất nhiều thời gian gần đây sau khi được Hội Nhà văn trao giải tác giả trẻ ở hạng mục Văn học dịch với tác phẩm dịch "Truyện Kiều" sang tiếng Anh năm 2021.
  • Cẩm nang tôi - có Hà Nội lâu rồi
    Có một Hà Nội rộng dài văn hiến, sắc nước hương trời luôn níu giữ trái tim tôi. Tôi chẳng có gì dành tặng cho mảnh đất ôn nhu đẹp đẽ ấy ngoài tấm thịnh tình của một người tỉnh lẻ chân quê. Yêu thương này tôi muốn nói. Nỗi nhớ này tôi muốn gọi. Hà Nội của tôi, ''quốc hồn quốc tuý'' của dân tộc Việt Nam tôi. Tâm thế ''rồng cuộn, hổ ngồi'' đã trải qua bao biến cố thăng trầm theo dấu hài lịch sử.
Tạo sức sống mới cho đồ chơi dân gian truyền thống
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO